Από Νεκτάριος Λειβαδάςστην/στο Ο Αντίλογος, Κοινωνία & Δημογραφικό, Αυτοδιοίκησηστις 20/11/2026

Βραχυχρόνιες μισθώσεις: περιορισμοί για τη στέγη ή προτεραιότητα στην προσφορά;

Η ευρωπαϊκή πρόταση για την προσιτή κατοικία αναδεικνύει δύο διαφορετικές προτεραιότητες: προστασία της μόνιμης κατοικίας με τοπικούς περιορισμούς ή αντιμετώπιση της στεγαστικής ανεπάρκειας κυρίως με περισσότερα διαθέσιμα σπίτια.

Η ευρωπαϊκή συζήτηση για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις μετακινείται από την καταγραφή των καταλυμάτων στο δυσκολότερο ερώτημα: πότε δικαιολογείται να περιορίζεται η τουριστική χρήση μιας κατοικίας για να προστατεύεται η μόνιμη διαμονή; Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 9ης Σεπτεμβρίου 2026 για την προσιτή κατοικία επιχειρεί να δημιουργήσει κοινό πλαίσιο για τέτοιες παρεμβάσεις. Παραμένει νομοθετική πρόταση προς διαπραγμάτευση, όχι οριστικός ευρωπαϊκός κανόνας, όπως διευκρινίζει η ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 11ης Νοεμβρίου. (research.europarl.europa.eu)

Η διαφωνία δεν είναι απλώς ανάμεσα στον τουρισμό και στους ενοικιαστές. Αφορά τη σειρά των προτεραιοτήτων: χρειάζονται πρώτα ισχυρότερα εργαλεία προστασίας της κατοικίας ή περισσότερη διαθέσιμη στέγη, ώστε οι περιορισμοί να μη λειτουργήσουν ως υποκατάστατο στεγαστικής πολιτικής;

Τι έχει αλλάξει — και τι όχι

Από τις 20 Μαΐου 2026 εφαρμόζεται ο ευρωπαϊκός κανονισμός για τη συλλογή και ανταλλαγή δεδομένων στις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Σκοπός του είναι η διαφάνεια: κοινές διαδικασίες καταχώρισης, επαλήθευση αριθμών μητρώου και διαβίβαση στοιχείων δραστηριότητας στις δημόσιες αρχές. Δεν αποτελεί από μόνος του γενική απαγόρευση ούτε ενιαίο ευρωπαϊκό όριο διανυκτερεύσεων. Η Επιτροπή αναφέρει ότι το 2025 καταγράφηκαν 951,6 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης μέσω διαδικτυακών πλατφορμών. Πρόκειται επομένως για δραστηριότητα σημαντικής κλίμακας, όχι για περιθωριακή χρήση του στεγαστικού αποθέματος. (single-market-economy.ec.europa.eu)

Η νέα πρόταση αφορά διαφορετικό επίπεδο: το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να τεκμηριώνουν περιορισμούς σε περιοχές στεγαστικής πίεσης. Δεν συνοδεύεται από νέα ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Άρα, η θεσμική δυνατότητα παρέμβασης και η οικονομική δυνατότητα παραγωγής προσιτής κατοικίας παραμένουν δύο διακριτά ζητήματα. (research.europarl.europa.eu)

Πρώτη προσέγγιση: προστασία της κατοικίας πριν παγιωθεί η εκτόπιση

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ των στοχευμένων περιορισμών είναι ότι μια τοπική αγορά κατοικίας δεν μπορεί να αξιολογείται με ευρωπαϊκούς μέσους όρους. Το κρίσιμο δεν είναι πόσα τουριστικά διαμερίσματα υπάρχουν συνολικά, αλλά πού συγκεντρώνονται και ποιες κατοικίες ανταγωνίζονται για την ίδια χρήση.

Η Housing Europe, η ευρωπαϊκή ομοσπονδία δημόσιας, συνεταιριστικής και κοινωνικής κατοικίας, υποστηρίζει ότι η μετατροπή σπιτιών σε τουριστικά καταλύματα μπορεί να υπονομεύσει τη μόνιμη κατοίκηση και τη ζωτικότητα των γειτονιών. Ζητά ισχυρότερους, αναλογικούς κανόνες εκεί όπου η οικιστική χρήση υποχωρεί. Ταυτόχρονα προειδοποιεί ότι η απαίτηση πολυετούς απόδειξης της στεγαστικής πίεσης κινδυνεύει να επιτρέπει την παρέμβαση μόνο αφού το πρόβλημα έχει εδραιωθεί. Πρόκειται για θέση φορέα κοινωνικής κατοικίας, όχι για ουδέτερη μέτρηση της επίδρασης κάθε περιορισμού. (housingeurope.eu)

Ανάλογη θεσμική ένσταση διατυπώνει το Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών. Υποστηρίζει ότι ένας υπερβολικά τυποποιημένος ορισμός στεγαστικής πίεσης μπορεί να παραβλέπει τις διαφορετικές τοπικές πραγματικότητες: τουρισμό, περιορισμένη γη, δημογραφικές μεταβολές, ελλείψεις υποδομών ή ανεπαρκή κοινωνική κατοικία. Ζητά δυνατότητα έγκαιρης, τοποκεντρικής δράσης και όχι έναν μηχανισμό που ενεργοποιείται παντού με τον ίδιο τρόπο. (ccre-cemr.org)

Η αναπτυξιακή λογική αυτής της προσέγγισης είναι σαφής: η κατοικία δεν αποτελεί μόνο περιουσιακό στοιχείο αλλά προϋπόθεση λειτουργίας μιας κοινότητας. Εφόσον μια τοπική αποτύπωση δείξει ότι οι τουριστικές μετατροπές περιορίζουν ουσιαστικά τη διαθέσιμη στέγη, η αναμονή για νέα οικοδομή μπορεί να μην προσφέρει έγκαιρη απάντηση. Σε ένα τέτοιο σενάριο, προσωρινοί και γεωγραφικά στοχευμένοι περιορισμοί θα μπορούσαν να προστατεύσουν το υφιστάμενο απόθεμα.

Το όριο αυτής της επιλογής είναι εξίσου σημαντικό: η αποτροπή μιας νέας τουριστικής χρήσης δεν εγγυάται ότι το ακίνητο θα προσφερθεί σε μόνιμο ενοικιαστή με προσιτό μίσθωμα. Γι’ αυτό η ίδια η Housing Europe συνδέει τη ρύθμιση με μόνιμη αύξηση της δημόσιας, συνεταιριστικής και μη κερδοσκοπικής κατοικίας, αντί να την αντιμετωπίζει ως αυτάρκη λύση. (housingeurope.eu)

Δεύτερη προσέγγιση: περισσότερα σπίτια, όχι υπερβολικές προσδοκίες από τις απαγορεύσεις

Η ισχυρότερη αντίρρηση δεν είναι ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις δεν επηρεάζουν ποτέ τη στέγη. Είναι ότι δεν τεκμηριώνεται ένας ενιαίος, πανευρωπαϊκός μηχανισμός που να εξηγεί μέσω αυτών τη στεγαστική κρίση.

Μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δημοσιευμένη τον Δεκέμβριο του 2025, βρίσκει συσχέτιση μεταξύ βραχυχρόνιων μισθώσεων και υψηλότερων τιμών πώλησης, ιδιαίτερα στις πόλεις. Διευκρινίζει όμως ότι τα δεδομένα δεν επιτρέπουν να αποδειχθεί αιτιώδης σχέση. Υπολογίζει επίσης τις βραχυχρόνιες μισθώσεις στο 1,2% των κατοικιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ποσοστό που δεν στηρίζει την απόδοσή τους γενικευμένης επίδρασης στο σύνολο του στεγαστικού τομέα. (publications.jrc.ec.europa.eu)

Η ίδια έρευνα επισημαίνει ότι σχεδόν το 20% του αποθέματος κατοικιών, με στοιχεία του 2021, δεν χρησιμοποιούνταν ως κύρια κατοικία. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι κατοικίες είναι κενές και άμεσα διαθέσιμες: περιλαμβάνονται ακίνητα περιστασιακής ή εποχικής χρήσης. Υποδεικνύει, πάντως, την ανάγκη καλύτερης καταγραφής και αντιμετώπισης των διαρθρωτικών εμποδίων στην προσφορά. (publications.jrc.ec.europa.eu)

Η Ευρωπαϊκή Ένωση Παραθεριστικών Κατοικιών, που εκπροσωπεί συμφέροντα του κλάδου, προβάλλει μια οξύτερη εκδοχή του επιχειρήματος: υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί δεν εξασφαλίζουν επιστροφή κατοικιών στη μακροχρόνια αγορά και ενδέχεται να επιβαρύνουν τις τοπικές οικονομίες. Η προειδοποίηση χρειάζεται αξιολόγηση, αλλά δεν αποτελεί ανεξάρτητη απόδειξη αποτυχίας όλων των περιοριστικών μέτρων. (ehha.eu)

Από αυτή την οπτική, προτεραιότητα θα έπρεπε να έχουν η αξιοποίηση αχρησιμοποίητων κτιρίων, η ανακαίνιση και η διεύρυνση της προσφοράς. Ο κίνδυνος βρίσκεται στην αντίστροφη κατεύθυνση: μια πολιτική αποκλειστικά προσανατολισμένη στην αύξηση του αποθέματος μπορεί να αφήσει αναπάντητη την άμεση πίεση μιας συγκεκριμένης γειτονιάς.

Η ουσιαστική επιλογή είναι τοπική και μετρήσιμη

Οι δύο προσεγγίσεις συγκλίνουν περισσότερο απ’ όσο υποδηλώνει η δημόσια αντιπαράθεση. Η Επιτροπή αναγνωρίζει τόσο τις εισοδηματικές και επιχειρηματικές ευκαιρίες των βραχυχρόνιων μισθώσεων όσο και την πίεση που μπορούν να ασκήσουν σε κοινότητες με στεγαστικές ελλείψεις. Το νέο σύστημα δεδομένων μπορεί να βοηθήσει ακριβώς στη διάκριση αυτών των περιπτώσεων. (single-market-economy.ec.europa.eu)

Για την ελληνική περιφέρεια, το χρήσιμο ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να εφαρμοστεί παντού η ίδια απαγόρευση. Είναι αν ένας νησιωτικός δήμος, μια τουριστική γειτονιά και ένας ορεινός οικισμός χρειάζονται το ίδιο εργαλείο. Ως κριτήριο πολιτικής, θα είχε νόημα κάθε παρέμβαση να απαντά δημόσια: ποιο πρόβλημα αντιμετωπίζει, πόσες κατοικίες αναμένεται να επηρεάσει, πότε θα αξιολογηθεί και τι θα αλλάξει εάν αποτύχει.

Η επιλογή, τελικά, δεν χρειάζεται να είναι «τουρισμός ή κατοικία». Είναι πόση προστασία απαιτείται τώρα και ποια προσφορά θα δημιουργηθεί για το μέλλον. Οι περιορισμοί κρίνονται από το αν βελτιώνουν πραγματικά τη μόνιμη στέγαση· οι επενδύσεις από το αν παράγουν κατοικίες προσιτές στους ανθρώπους που τις χρειάζονται.

Πηγές