Η Ελλάδα διαθέτει πλέον μια εκτεταμένη καταγραφή προσεισμικών ελέγχων δημόσιων κτιρίων. Αυτό, όμως, δεν ισοδυναμεί με ολοκλήρωση της αντισεισμικής τους θωράκισης. Στην έκθεση δραστηριοτήτων του για το 2025, ο Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ) αναφέρει περίπου 22.000 κτίρια και 41.000 ελέγχους στατικώς ανεξάρτητων δομημάτων. Καταγράφει επίσης ανάγκη περαιτέρω δευτεροβάθμιου ελέγχου περίπου στο 20%. Πρόκειται για στοιχεία του συνολικού προγράμματος, όχι αποκλειστικά των σχολείων. (oasp.gr)
Για τη σχολική στέγη, το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι ακολουθεί μετά την αυτοψία: ποιος αξιολογεί τα ευρήματα, ποια κτίρια περνούν στην επόμενη βαθμίδα διερεύνησης, πώς προετοιμάζονται οι παρεμβάσεις και πότε ενημερώνεται η σχολική κοινότητα. Ο φάκελος εξετάζει αυτή τη διαδρομή, χωρίς να μετατρέπει έναν δείκτη προτεραιότητας σε διάγνωση επικινδυνότητας ή μια χρηματοδοτική προετοιμασία σε ολοκληρωμένο έργο.
Πώς διαμορφώθηκε το πρόβλημα
Το ιστορικό υπόβαθρο βρίσκεται στη διαδοχική εξέλιξη των κανόνων κατασκευής. Ο ΟΑΣΠ επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος του ελληνικού κτιριακού αποθέματος κατασκευάστηκε χωρίς αντισεισμικό κανονισμό ή με τον πρώτο κανονισμό του 1959 και τις πρόσθετες διατάξεις του 1985. Η διαπίστωση αφορά το συνολικό απόθεμα· δεν επιτρέπει να αποδοθεί το ίδιο κατασκευαστικό προφίλ σε κάθε σχολείο. Εξηγεί, ωστόσο, γιατί η απογραφή και η ιεράρχηση αποτελούν βασικά εργαλεία πρόληψης. (oasp.gr)
Η ηλικία δεν αρκεί για να κριθεί ένα συγκεκριμένο κτίριο. Αντίστοιχα, η εξωτερική του εικόνα δεν υποκαθιστά την τεχνική αξιολόγηση. Η μεθοδολογία του ΟΑΣΠ διακρίνει διαφορετικά επίπεδα διερεύνησης ακριβώς επειδή η πρώτη παρατήρηση και η αναλυτική αποτίμηση απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα. (protovathmios.oasp.gr)
Στη θεσμική διαδρομή, σημαντικοί σταθμοί είναι η αναθεώρηση της μεθοδολογίας δευτεροβάθμιου ελέγχου κτιρίων από οπλισμένο σκυρόδεμα το 2022 και το άρθρο 265 του νόμου 5037/2023 για τον προσεισμικό έλεγχο. Ακολούθησαν τροποποιήσεις το 2025 και νέα υπουργική απόφαση τον Μάρτιο του 2026. Συνεπώς, δεν πρόκειται για μία μεμονωμένη εκστρατεία αυτοψιών, αλλά για πλαίσιο που εξελίσσεται νομοθετικά και τεχνικά. (oasp.gr)
Οι τρεις βαθμίδες δεν είναι τρία ισοδύναμα πιστοποιητικά
Η σημαντικότερη διάκριση αφορά τον πρωτοβάθμιο έλεγχο. Είναι ταχύς, οπτικός και μακροσκοπικός. Ο ίδιος ο ΟΑΣΠ διευκρινίζει ότι δεν αποτελεί έλεγχο στατικής ή αντισεισμικής επάρκειας ούτε καταλληλότητας για χρήση. Η ολοκλήρωσή του δεν επιτρέπει, επομένως, τη γενική διαβεβαίωση ότι ένα σχολείο έχει πιστοποιηθεί ως ασφαλές. (oasp.gr)
Ο δευτεροβάθμιος έλεγχος προχωρά βαθύτερα, με προσεγγιστική αξιολόγηση και τεχνική βαθμονόμηση. Η επίσημη μεθοδολογία για κτίρια από οπλισμένο σκυρόδεμα τον περιγράφει ως διαδικασία λεπτομερέστερη από τον ταχύ οπτικό έλεγχο, χωρίς την έκταση της πλήρους αναλυτικής αποτίμησης. Ο σκοπός παραμένει η ορθολογικότερη επιλογή των κτιρίων που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. (oasp.gr)
Η τρίτη βαθμίδα αφορά την αναλυτική αποτίμηση της σεισμικής ικανότητας με τους σχετικούς κανονισμούς. Εκεί θεμελιώνονται οι τεχνικές αποφάσεις για ενδεχόμενο ανασχεδιασμό και ενίσχυση. Ο έλεγχος, η μελέτη και η εκτέλεση έργου παραμένουν διακριτά στάδια. (oasp.gr)
Η πολιτική συνέπεια αυτής της διάκρισης είναι σαφής: ένας απολογισμός που μετρά μόνο ολοκληρωμένες αυτοψίες περιγράφει την πρόοδο της καταγραφής. Για να αξιολογηθεί η μείωση του κινδύνου, χρειάζεται να παρακολουθείται και η συνέχεια κάθε υπόθεσης. Αυτή είναι ερμηνεία της ακολουθίας των ελέγχων, όχι πρόσθετο τεχνικό πόρισμα για κάποιο σχολείο.
Τι λένε —και τι δεν λένε— οι αριθμοί
Στον απολογισμό του 2025 ο ΟΑΣΠ αναφέρει ότι πάνω από το 90% των ελεγμένων κτιρίων βρίσκεται σε καλή κατάσταση και ότι πάνω από το 60% των κρίσιμων λειτουργιών στεγάζεται σε σύγχρονα κτίρια. Ταυτόχρονα καταγράφει το περίπου 20% που χρειάζεται περαιτέρω δευτεροβάθμιο έλεγχο. Οι αναφορές αυτές πρέπει να διαβάζονται με το πεδίο εφαρμογής και τη μεθοδολογία τους, όχι ως πιστοποίηση στατικής επάρκειας όλων των σχολείων. (oasp.gr)
Η ανάγκη πρόσθετου ελέγχου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένα κτίριο είναι επικίνδυνο. Σημαίνει ότι η αρχική αξιολόγηση δεν κλείνει την τεχνική διερεύνηση. Αντίστροφα, η απουσία αναλυτικής μελέτης δεν αποδεικνύει από μόνη της ανεπάρκεια. Το κρίσιμο είναι να μη μετατρέπεται ούτε η αβεβαιότητα σε κινδυνολογία ούτε η πρώτη καταγραφή σε καθησυχαστικό τελικό συμπέρασμα. (oasp.gr)
Απαιτείται επίσης σταθερή μονάδα μέτρησης. Σχολική μονάδα, κτιριακό συγκρότημα και στατικώς ανεξάρτητο δόμημα δεν είναι αυτονόητα ταυτόσημες εγγραφές. Οι οδηγίες του ΟΑΣΠ οργανώνουν τον έλεγχο με βάση τα τεχνικά χαρακτηριστικά των κατασκευών. Γι’ αυτό αριθμοί διαφορετικών απογραφών δεν πρέπει να αθροίζονται ή να συγκρίνονται χωρίς εξήγηση. (protovathmios.oasp.gr)
Στο υλικό που εξετάστηκε δεν τεκμηριώνεται ενιαία, σχολείο προς σχολείο, η ολοκλήρωση όλης της διαδρομής μέχρι τις αναγκαίες παρεμβάσεις. Αυτό είναι όριο της διαθέσιμης τεκμηρίωσης του παρόντος φακέλου, όχι απόδειξη ότι δεν πραγματοποιούνται επιμέρους μελέτες ή έργα.
Η δύσκολη μετάβαση από το εύρημα στην παρέμβαση
Η επίσημη τεχνική προσέγγιση αναγνωρίζει την ανάγκη ιεράρχησης: ο δείκτης του δευτεροβάθμιου ελέγχου βοηθά να προσδιοριστεί η σειρά αναλυτικότερης διερεύνησης, σε συνάρτηση και με τις οικονομικές δυνατότητες του αρμόδιου φορέα. Επομένως, το ζήτημα των διαθέσιμων πόρων βρίσκεται μέσα στην ίδια τη διαδικασία προγραμματισμού. (oasp.gr)
Εδώ ανακύπτει το βασικό ερώτημα εφαρμογής. Αρκεί η εγγραφή ενός κτιρίου σε κατάλογο προτεραιότητας ή συνοδεύεται από συγκεκριμένο επόμενο βήμα; Για κάθε σχολείο που χρειάζεται συνέχεια, ο δημόσιος απολογισμός θα ήταν πληρέστερος εάν αποτύπωνε τον υπεύθυνο φορέα, την ανάθεση της επόμενης μελέτης, την προβλεπόμενη χρηματοδότηση και το στάδιο υλοποίησης. Πρόκειται για κριτήρια αξιολόγησης που προκύπτουν από τη διαδοχή των σταδίων, όχι για επιβεβαιωμένη περιγραφή της σημερινής πρακτικής όλων των δήμων.
Η ιεράρχηση έχει ισχυρή τεχνική λογική: επιτρέπει να κατευθυνθεί πρώτα η αναλυτική διερεύνηση εκεί όπου εμφανίζεται μεγαλύτερη ανάγκη. Η αντίρρηση δεν αφορά την ύπαρξη προτεραιοτήτων. Αφορά τον κίνδυνο να αντιμετωπιστεί η κατάταξη ως διοικητικό τέλος αντί ως αφετηρία εργασιών. Χωρίς παρακολούθηση της συνέχειας, ο αριθμός των ελέγχων δεν απαντά στο ερώτημα πόσα προβλήματα αντιμετωπίστηκαν.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία και τα όριά της
Μια διαφορετική αλλά συναφής εξέλιξη ανακοινώθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2026. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) παρουσίασε συμβουλευτική συνεργασία με το υπουργείο Παιδείας για την προετοιμασία επενδύσεων σε εκπαιδευτικές υποδομές. Προβλέπεται πιλοτική προσέγγιση για 20 υφιστάμενα δημόσια σχολεία, με διαφορετικά χαρακτηριστικά και κλιματικές συνθήκες. Το αντικείμενο περιλαμβάνει ενεργειακή απόδοση, θέρμανση και ψύξη, πυρασφάλεια και προσβασιμότητα. (eib.org)
Στην ίδια ανακοίνωση, η υπουργός Παιδείας αναφέρει υποβληθείσα πρόταση αρχικής πιλοτικής φάσης, επιλέξιμου προϋπολογισμού περίπου 40 εκατ. ευρώ, υπό έγκριση. Η ανακοίνωση τεκμηριώνει συμβουλευτική υποστήριξη και προετοιμασία επενδύσεων· δεν τεκμηριώνει από μόνη της ανοικτή πρόσκληση, οριστική χρηματοδότηση όλων των παρεμβάσεων ή ολοκληρωμένες ανακαινίσεις. (eib.org)
Η αναπτυξιακή σημασία της πρωτοβουλίας θα κριθεί από το κατά πόσο οι διαφορετικές ανάγκες συνδυάζονται σε συνεκτικό σχεδιασμό. Ένας ενεργειακός στόχος δεν αποτελεί τεχνική απάντηση σε ερώτημα αντισεισμικής επάρκειας. Ούτε μια στατική μελέτη απαντά αυτομάτως σε ζητήματα προσβασιμότητας ή θερμικής άνεσης. Το ζητούμενο, ως συμπέρασμα πολιτικής, είναι κοινός προγραμματισμός με διακριτές τεχνικές αξιολογήσεις, όχι η σύγχυση των ελέγχων. (eib.org)
Γιατί η περιφερειακή διάσταση αλλάζει την αξιολόγηση
Η χωρική διάσταση θέτει ένα πρόσθετο ερώτημα που δεν απαντά ένας εθνικός μέσος όρος: τι συμβαίνει στη σχολική καθημερινότητα όταν ένα κτίριο πρέπει να τεθεί προσωρινά εκτός χρήσης;
Σε έναν υποθετικό μικρό νησιωτικό ή ορεινό οικισμό, χωρίς διαθέσιμο εναλλακτικό κτίριο, η παρέμβαση απαιτεί και σχέδιο συνέχισης της εκπαίδευσης. Πού θα στεγαστούν τα τμήματα; Πώς θα μετακινούνται οι μαθητές; Ποια λύση μπορεί να λειτουργήσει κατά τους χειμερινούς μήνες; Τα ερωτήματα δεν αποτελούν καταγραφή συγκεκριμένου περιστατικού, αλλά αναγκαίο έλεγχο πληρότητας ενός τοπικού σχεδίου.
Από αυτή την οπτική, η τεχνική προτεραιότητα δεν πρέπει να συγχέεται με τον αριθμό των μαθητών. Η προστασία χρειάζεται τεχνική αξιολόγηση, ενώ ο τρόπος υλοποίησης χρειάζεται κοινωνικό και γεωγραφικό σχεδιασμό. Ένα μικρό σχολείο δεν γίνεται λιγότερο σημαντικό επειδή η αναβάθμισή του εμφανίζει υψηλότερο κόστος ανά μαθητή.
Για την περιφερειακή πολιτική, λοιπόν, το κατάλληλο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα σχολικά κτίρια ανακαινίζονται. Είναι εάν η διαδικασία εξασφαλίζει συνέχεια της εκπαίδευσης και ισότιμη αντιμετώπιση των τόπων με λιγότερες εναλλακτικές υποδομές. Αυτό αποτελεί αναλυτικό κριτήριο του φακέλου, όχι αξιολόγηση συγκεκριμένης χρηματοδοτικής απόφασης.
Ετοιμότητα, συντήρηση και ενημέρωση δεν υποκαθιστούν τη μελέτη
Ο ΟΑΣΠ έχει δημοσιεύσει Μνημόνιο Ενεργειών για τη Διαχείριση του Σεισμικού Κινδύνου στις Σχολικές Μονάδες για το σχολικό έτος 2025–2026. Η ύπαρξή του καταδεικνύει ότι η σχολική προστασία περιλαμβάνει και οργανωτική προετοιμασία, πέρα από τη διερεύνηση των κατασκευών. Το συγκεκριμένο έγγραφο αναφέρεται εδώ με τη χρονολογία του και όχι ως επιβεβαιωμένα νεότερη έκδοση για το 2026–2027. (oasp.gr)
Η ετοιμότητα και η δομική αξιολόγηση απαντούν σε διαφορετικές ανάγκες. Το ίδιο ισχύει για την άμεση αντιμετώπιση κινδύνων: ο ΟΑΣΠ τονίζει ότι η διενέργεια πρωτοβάθμιου ελέγχου δεν αναστέλλει τις ευθύνες των αρμόδιων υπηρεσιών για επείγοντα μέτρα προστασίας σε κατασκευές που κρίνονται επικίνδυνες. Η αναμονή μιας επόμενης βαθμίδας ελέγχου δεν περιγράφεται ως υποκατάστατο αυτών των υποχρεώσεων. (oasp.gr)
Η ενημέρωση προς τους γονείς χρειάζεται αντίστοιχη ακρίβεια. Ένας χρήσιμος απολογισμός θα ξεχώριζε τι ελέγχθηκε, τι παραμένει υπό διερεύνηση και ποια ενέργεια ακολουθεί. Δεν χρειάζεται ούτε δραματοποίηση ενός τεχνικού δείκτη ούτε ατεκμηρίωτη διαβεβαίωση. Χρειάζεται μετάφραση της τεχνικής διαδικασίας σε κατανοητή, ελέγξιμη πληροφορία.
Τα ανοιχτά ερωτήματα της επόμενης περιόδου
Από την τεκμηρίωση προκύπτουν τρία ασφαλή συμπεράσματα: υπάρχει εκτεταμένη βάση πρωτοβάθμιων ελέγχων, η μεθοδολογία προβλέπει περαιτέρω διερεύνηση και ο αρχικός έλεγχος δεν αποτελεί πιστοποιητικό επάρκειας. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή συνεργασία για πράσινα σχολεία βρίσκεται, βάσει της ανακοίνωσης που εξετάστηκε, στη φάση προετοιμασίας επενδύσεων. (oasp.gr)
Το επόμενο πεδίο λογοδοσίας μπορεί να οργανωθεί γύρω από τέσσερα ερωτήματα:
- Πόσα σχολικά δομήματα πέρασαν από την πρώτη στη δεύτερη και στην τρίτη βαθμίδα διερεύνησης;
- Για πόσα έχουν προσδιοριστεί και χρηματοδοτηθεί συγκεκριμένες παρεμβάσεις;
- Πώς υποστηρίζονται οι φορείς που δυσκολεύονται να προετοιμάσουν μελέτες και έργα;
- Πώς διασφαλίζεται η συνέχεια της εκπαίδευσης όσο διαρκούν οι εργασίες;
Δύο διαφορετικές εξελίξεις είναι πιθανές ως σενάρια, όχι ως προβλέψεις. Η καταγραφή μπορεί να αποτελέσει βάση πολυετούς προγραμματισμού, με παρακολούθηση κάθε επόμενου σταδίου. Μπορεί όμως και να παραμείνει κυρίως ένας απολογισμός αυτοψιών. Η διαφορά θα φανεί στις ολοκληρωμένες τεχνικές αποφάσεις και παρεμβάσεις, όχι στην επικοινωνιακή χρήση του αριθμού των ελέγχων.
Πηγές
- ΟΑΣΠ — Έκθεση δραστηριοτήτων 2025
- ΟΑΣΠ — Πλαίσιο προσεισμικού ελέγχου κτιρίων
- ΟΑΣΠ — Νομοθεσία προσεισμικού ελέγχου
- ΟΑΣΠ — Διευκρινίσεις για τον πρωτοβάθμιο έλεγχο
- ΟΑΣΠ — Μεθοδολογία δευτεροβάθμιου ελέγχου, ΦΕΚ 3134/2022
- ΟΑΣΠ — Οδηγίες 2026 που αποσαφηνίζουν τα όρια του πρωτοβάθμιου ελέγχου
- ΟΑΣΠ — Μνημόνιο ενεργειών για τις σχολικές μονάδες 2025–2026
- ΕΤΕπ — Συμβουλευτική υποστήριξη εκπαιδευτικών υποδομών, 7 Σεπτεμβρίου 2026