Από Χρήστος Χιώτηςστην/στο Ψηφιακή Μετάβαση, Αναλύσεις & Απόψειςστις 07/11/2026 Ετικέτες: Πρωτοσέλιδο

Η Ευρώπη δεν θα γίνει δύναμη της AI με κανονισμούς και δελτία Τύπου

Η Ευρώπη εξαγγέλλει δισεκατομμύρια για την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά δεν εξασφαλίζει έγκαιρα ισχύ, εφαρμογές και αυτονομία. Γιατί η αδράνεια των Βρυξελλών και η ελληνική εμμονή στις πλατφόρμες απειλούν την ανάπτυξη και την περιφερειακή συνοχή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μάθει να ανακοινώνει το ψηφιακό μέλλον. Εκείνο που δεν έχει αποδείξει είναι ότι μπορεί να το χτίσει. Και η Ελλάδα, αντί να πιέζει για μια διαφορετική ευρωπαϊκή πορεία, κινδυνεύει να περιοριστεί ξανά στον ρόλο του αγοραστή έτοιμων τεχνολογιών.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει την οικονομία, τη δημόσια διοίκηση και την καθημερινότητα. Αυτό ήδη συμβαίνει. Το ερώτημα είναι ποιος θα ελέγχει τα εργαλεία, τις υποδομές, τα δεδομένα και τελικά την αξία που παράγεται από αυτή την αλλαγή. Και σε αυτό το ερώτημα η Ευρώπη εξακολουθεί να δίνει μια ανησυχητικά αδύναμη απάντηση.

Η κριτική είναι ουσιαστική. Το πρόβλημα όμως είναι ακόμη βαθύτερο: η Ευρώπη έχει αναγάγει την παραγωγή στρατηγικών σε υποκατάστατο της εφαρμογής τους.

Πολλά δισεκατομμύρια στις ανακοινώσεις, πολύ λιγότερη βεβαιότητα στην πράξη

Ας μη δημιουργούμε μια εύκολη, αλλά ανακριβή εικόνα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε το 2025 την πρωτοβουλία InvestAI με στόχο να κινητοποιήσει επενδύσεις 200 δισ. ευρώ, ενώ το 2026 προχώρησε σε πρόσκληση για τη δημιουργία έως επτά μεγάλων υποδομών AI Gigafactories. Υπάρχει επίσης ευρωπαϊκό δίκτυο AI Factories υπό ανάπτυξη.

Αυτά δεν είναι αμελητέα. Αλλά ο στόχος κινητοποίησης κεφαλαίων δεν ισοδυναμεί με χρήματα που έχουν ήδη δαπανηθεί, μια πρόσκληση δεν είναι λειτουργούσα υποδομή και μια ευρωπαϊκή στρατηγική δεν είναι ευρωπαϊκή τεχνολογική ισχύς.

Η διαφορά έχει τεράστια σημασία. Στην τεχνητή νοημοσύνη δεν κερδίζει όποιος παρουσιάζει τον πιο καλοσχεδιασμένο οδικό χάρτη. Κερδίζει όποιος μπορεί να προσφέρει έγκαιρα υπολογιστική ισχύ, κεφάλαια, πρόσβαση σε ποιοτικά δεδομένα, εξειδικευμένους ανθρώπους και πραγματική αγορά για νέα προϊόντα. Αν η Ευρώπη συνεχίσει να μετρά ως επιτυχία την ανακοίνωση μιας πρωτοβουλίας, θα συνεχίσει να ανακαλύπτει, με καθυστέρηση, ότι οι ανταγωνιστές της έχουν ήδη περάσει στην επόμενη φάση.

Δεν αρκεί να ρυθμίζεις μια τεχνολογία που δεν ελέγχεις

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάθε λόγο να προστατεύει τα δικαιώματα, την ιδιωτικότητα, τη διαφάνεια και τη δημοκρατική λογοδοσία. Δεν χρειάζεται να αντιγράψει άκριτα ούτε το αμερικανικό ούτε το κινεζικό μοντέλο. Το πρόβλημα δεν είναι ότι θεσπίζει κανόνες. Το πρόβλημα είναι όταν συμπεριφέρεται σαν οι κανόνες να αρκούν για να αποκτήσει παραγωγική και γεωπολιτική ισχύ.

Μια ήπειρος που εξαρτάται από υπολογιστικές υποδομές, πλατφόρμες και κρίσιμα τεχνολογικά συστήματα τρίτων δεν αποκτά ψηφιακή κυριαρχία επειδή θέτει απαιτήσεις στους προμηθευτές της. Απλώς διαχειρίζεται πιο προσεκτικά την εξάρτησή της.

Η ίδια η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ψηφιακή Δεκαετία του 2026 αναγνωρίζει σοβαρές εξαρτήσεις από μη ευρωπαϊκούς παρόχους και ότι η συμμετοχή της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά ημιαγωγών παραμένει περίπου στο 9%. Είναι δύσκολο να μιλά κανείς διαρκώς για «στρατηγική αυτονομία» χωρίς να θεωρεί αυτά τα δεδομένα πολιτικό συναγερμό.

Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο ενοχλητικό: οι ευρωπαϊκές ηγεσίες συχνά παρουσιάζουν τις δύσκολες επιλογές ως αναπόφευκτους τεχνικούς συμβιβασμούς. Στην πραγματικότητα, το αν θα διατεθούν κοινοί πόροι, το πώς θα οργανωθούν οι επενδύσεις και πόσο γρήγορα θα υλοποιηθούν είναι πρωτίστως πολιτικές αποφάσεις. Η βραδύτητα δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Έχει υπευθύνους.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να πανηγυρίζει για την ψηφιοποίηση ενώ χάνει την ουσία

Για τη χώρα μας η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο δυσάρεστη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, περίπου 9% των ελληνικών επιχειρήσεων με τουλάχιστον 10 απασχολουμένους χρησιμοποιούσε τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, έναντι 20% στην ΕΕ. Είναι προειδοποίηση ότι η παραγωγική οικονομία μας δυσκολεύεται να αξιοποιήσει ένα εργαλείο που ήδη επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα.

Ασφαλώς έγιναν σημαντικά βήματα στις ψηφιακές συναλλαγές με το κράτος. Δεν αρκούν όμως. Άλλο η ηλεκτρονική υποβολή ενός εγγράφου και άλλο μια δημόσια υπηρεσία που αξιοποιεί δεδομένα, περιορίζει τα περιττά στάδια, προβλέπει ανάγκες, συνεργάζεται με άλλους φορείς και αξιολογεί την αποτελεσματικότητά της.

Η ψηφιοποίηση μιας δυσλειτουργικής διαδικασίας δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι η ίδια δυσλειτουργία με καλύτερη οθόνη.

Κι όμως, για μεγάλο μέρος του ελληνικού δημόσιου συστήματος η επιτυχία εξακολουθεί να περιγράφεται με τον αριθμό πλατφορμών που εγκαινιάζονται, των έργων που ανατίθενται και των χρηματοδοτήσεων που απορροφώνται. Πόσες διοικητικές διαδικασίες καταργήθηκαν; Πόσο μειώθηκε ο πραγματικός χρόνος εξυπηρέτησης; Πόσες τοπικές υπηρεσίες απέκτησαν ικανότητα να αξιοποιούν τα δικά τους δεδομένα; Αυτοί είναι οι δείκτες που θα έπρεπε να καθορίζουν τη δημόσια συζήτηση.

Αν ο ψηφιακός μετασχηματισμός εξαντληθεί σε νέες προμήθειες λογισμικού και διαρκείς συμβάσεις εξάρτησης από προμηθευτές, τότε το Δημόσιο δεν θα εκσυγχρονιστεί ουσιαστικά. Θα αγοράζει τον εκσυγχρονισμό του με ετήσια συνδρομή.

Μια τεχνητή νοημοσύνη μόνο για τους ισχυρούς θα δημιουργήσει μια Ευρώπη ακόμη πιο άνιση

Υπάρχει και μια κρίσιμη διάσταση που χάνεται μέσα στη συζήτηση για τα μεγάλα μοντέλα και τα data centers: ποιος θα ωφεληθεί από την τεχνολογική πρόοδο και σε ποιους τόπους;

Εάν οι υπολογιστικές υποδομές, οι επενδύσεις, οι δεξιότητες και οι εφαρμογές συγκεντρωθούν μόνο σε λίγα μητροπολιτικά κέντρα, η AI μπορεί να ενισχύσει αντί να περιορίσει τις ήδη μεγάλες περιφερειακές ανισότητες. Ο δήμος της περιφέρειας, η μικρή αγροδιατροφική επιχείρηση, το περιφερειακό νοσοκομείο και η τοπική αναπτυξιακή υπηρεσία δεν χρειάζονται ακόμη ένα ευρωπαϊκό σύνθημα περί καινοτομίας. Χρειάζονται πρόσβαση σε εργαλεία, αξιόπιστα δεδομένα, τεχνική υποστήριξη και ανθρώπους που μπορούν να τα αξιοποιήσουν.

Εδώ η συζήτηση για τη νέα ευρωπαϊκή προγραμματική περίοδο 2028–2034 αποκτά ουσία. Θα ήταν καταστροφικό να παρουσιαστούν η τεχνολογική ανταγωνιστικότητα και η Πολιτική Συνοχής ως δύο αντίπαλοι που διεκδικούν το ίδιο πορτοφόλι. Μια τέτοια προσέγγιση θα αναπαρήγαγε το ίδιο ευρωπαϊκό σφάλμα: κατακερματισμένες πολιτικές χωρίς κοινό αναπτυξιακό σχέδιο.

Η Πολιτική Συνοχής οφείλει να γίνει μέρος της τεχνολογικής στρατηγικής και η τεχνολογική στρατηγική μέρος της πολιτικής για τη συνοχή. Με τοποκεντρικά προγράμματα, κοινές υποδομές δεδομένων, ανοιχτά πρότυπα, πρόσβαση μικρών επιχειρήσεων σε υπολογιστικούς πόρους και μετρήσιμες εφαρμογές AI στις τοπικές δημόσιες υπηρεσίες. Διαφορετικά, η ψηφιακή επανάσταση θα προσθέσει μια νέα μορφή αποκλεισμού στον ευρωπαϊκό χάρτη.

Το δικαίωμα να παραμένει κάποιος και να δημιουργεί στον τόπο του, το Right to Stay, δεν θα διασφαλιστεί μόνο με επιδοτήσεις και κίνητρα. Απαιτεί σύγχρονες υπηρεσίες, παραγωγικές ευκαιρίες και πραγματική πρόσβαση στις τεχνολογίες που καθορίζουν το αύριο.

Αυτό που λείπει δεν είναι άλλη μία στρατηγική, αλλά λογοδοσία για την εφαρμογή

Η λύση δεν είναι να εγκαταλείψουμε την ευρωπαϊκή ρύθμιση ούτε να μοιράζουμε ανεξέλεγκτα χρήματα σε κάθε έργο που φέρει την ετικέτα «AI». Είναι να πάψουμε να συγχέουμε την απορρόφηση με την πρόοδο και την ανακοίνωση με το αποτέλεσμα.

Χρειάζεται μια ευρωπαϊκή πολιτική που θα δεσμεύει πραγματικούς πόρους, θα επιταχύνει τις υποδομές, θα ανοίγει την αγορά σε ευρωπαϊκές καινοτόμες επιχειρήσεις και θα αξιολογείται από το τι παράγει. Και στην Ελλάδα χρειάζεται μια διοίκηση που θα ξεκινά από το πρόβλημα του πολίτη και της τοπικής οικονομίας, όχι από το επόμενο τεύχος διαγωνισμού.

Δεν αρκεί να βαφτίζουμε «έξυπνο» έναν δήμο επειδή αγόρασε λογισμικό. Δεν αρκεί να μιλάμε για «ψηφιακή κυριαρχία» ενώ τα κρίσιμα συστήματα παραμένουν δυσπρόσιτα, ασύνδετα ή εξαρτημένα. Δεν αρκεί να αναγγέλλουμε «AI Factories» εάν οι επιχειρήσεις και οι δημόσιες υπηρεσίες δεν μπορούν να μετατρέψουν τις δυνατότητές τους σε λύσεις.

Η μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη είναι να συνηθίσει τόσο πολύ να εξηγεί την υστέρησή της, ώστε να την παρουσιάζει ως στρατηγική.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα περιμένει ούτε τις Βρυξέλλες ούτε την Αθήνα. Και αυτή τη φορά, το κόστος της αδράνειας δεν θα αποτυπωθεί μόνο σε δείκτες ανταγωνιστικότητας. Θα αποτυπωθεί στην ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, στις προοπτικές των νέων και στο ποιοι τόποι θα έχουν μέλλον.


Στοιχεία και πρωτογενείς πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή — InvestAI, πρόσκληση AI Gigafactories, 2026, Έκθεση Ψηφιακής Δεκαετίας 2026, Eurostat — Digitalisation in Europe 2026.