Από Ελπίδα Αθανασίουστην/στο Ψηφιακή Μετάβαση, Αναλύσεις & Απόψειςστις 20/11/2026

Η Ελλάδα αγοράζει τεχνολογία, αλλά πότε θα αρχίσει να παράγει τη δική της;

Η Ελλάδα επενδύει στην ψηφιακή μετάβαση, αλλά μπορεί να δημιουργήσει δική της τεχνολογική παραγωγή; Η παρέμβαση του ΣΕΤΠΕ ανοίγει τη συζήτηση για τις δημόσιες προμήθειες, την AI και την περιφερειακή ανάπτυξη.

Η παρέμβαση του προέδρου του ΣΕΤΠΕ, Αναστάσιου Μάνου, επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα για το παραγωγικό μέλλον της χώρας: Μπορεί η ψηφιακή μετάβαση να δημιουργήσει μια ισχυρή εγχώρια τεχνολογική οικονομία ή θα περιοριστεί στην κατανάλωση εισαγόμενων λύσεων και στην υλοποίηση χρηματοδοτούμενων έργων;

Η Ελλάδα έχει πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα στον ψηφιακό μετασχηματισμό της τα τελευταία χρόνια. Δημόσιες υπηρεσίες παρέχονται πλέον ηλεκτρονικά, επιχειρήσεις επενδύουν σε νέες τεχνολογίες και η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκτά ολοένα μεγαλύτερη παρουσία στην οικονομική δραστηριότητα.

Πίσω, όμως, από αυτή την πρόοδο παραμένει ένα πολύ σημαντικό ερώτημα: Πόση από την τεχνολογία που χρησιμοποιούμε σχεδιάζεται και παράγεται στην Ελλάδα και πόση πραγματική προστιθέμενη αξία παραμένει στην ελληνική οικονομία;

Η παρέμβαση του Αναστάσιου Μάνου, προέδρου του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Τεχνητής Νοημοσύνης και Τεχνολογιών Πληροφορικής Ελλάδος (ΣΕΤΠΕ), στο Athens AI Summit της 11ης Νοεμβρίου 2026, αποτελεί μια ενδιαφέρουσα αφορμή για να επανεξεταστεί το ζήτημα.

Ο πρόεδρος του Συνδέσμου έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη αλλαγής του μοντέλου σχεδιασμού των ψηφιακών επενδύσεων, τη μέτρηση των πραγματικών αποτελεσμάτων και τη διαμόρφωση μιας νέας πολιτικής που θα υποστηρίζει την παραγωγή προηγμένης τεχνολογίας από ελληνικές επιχειρήσεις.

Πρόκειται για μια συζήτηση που υπερβαίνει τα όρια του κλάδου της πληροφορικής. Αφορά το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, τις δημόσιες επενδύσεις, την περιφερειακή ανάπτυξη και τελικά την ικανότητα της ελληνικής οικονομίας να δημιουργεί διατηρήσιμη αξία.

Η ψηφιακή πρόοδος και το παραγωγικό έλλειμμα

Η πραγματικότητα της ελληνικής οικονομίας αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στα στοιχεία της Eurostat.

Το 2025, μόλις το 8,9% των ελληνικών επιχειρήσεων με τουλάχιστον δέκα απασχολουμένους χρησιμοποιούσε τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης, έναντι περίπου 20% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η απόσταση αυτή δεν αποκαλύπτει απλώς μια τεχνολογική καθυστέρηση. Αναδεικνύει μια ευρύτερη αδυναμία ενσωμάτωσης της καινοτομίας στην παραγωγική διαδικασία.

Για πολλές επιχειρήσεις, η ψηφιακή μετάβαση εξακολουθεί να ταυτίζεται με την προμήθεια λογισμικού, την εγκατάσταση μιας πλατφόρμας ή την υιοθέτηση κάποιου νέου εργαλείου. Όμως η πραγματική οικονομική αξία δεν δημιουργείται από την τεχνολογία αυτή καθαυτή. Δημιουργείται όταν η τεχνολογία μεταβάλλει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί μια επιχείρηση, παράγει προϊόντα, οργανώνει τις υπηρεσίες της και ανταγωνίζεται στις αγορές.

Αυτή είναι και μία από τις σημαντικότερες επισημάνσεις της παρέμβασης του ΣΕΤΠΕ: η επιτυχία μιας επένδυσης στην AI δεν πρέπει να αξιολογείται με βάση το αν εγκαταστάθηκε ένα σύστημα, αλλά με βάση το αν βελτιώθηκαν συγκεκριμένα οικονομικά και λειτουργικά αποτελέσματα.

Η μετάβαση από τον τεχνολογικό πειραματισμό στην πραγματική παραγωγική αξιοποίηση απαιτεί καλύτερα δεδομένα, κατάλληλες δεξιότητες, ανασχεδιασμό διαδικασιών και συνεχή αξιολόγηση.

Κυρίως, όμως, απαιτεί μια διαφορετική αντίληψη για τον ρόλο της τεχνολογίας στην οικονομία.

Το πρόβλημα των δημόσιων ψηφιακών έργων

Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν μεταφέρεται στον δημόσιο τομέα.

Για πολλά χρόνια, η επιτυχία των δημόσιων επενδύσεων στην πληροφορική συνδέθηκε κυρίως με την ολοκλήρωση των συμβάσεων, την παράδοση πληροφοριακών συστημάτων και την απορρόφηση ευρωπαϊκών ή εθνικών πόρων.

Αυτά αποτελούν ασφαλώς αναγκαίες προϋποθέσεις. Δεν αρκούν, ωστόσο, για να αποδείξουν ότι μια επένδυση είχε πραγματικό αντίκτυπο.

Ένα ψηφιακό σύστημα μπορεί να έχει παραδοθεί σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές του, χωρίς να έχει μειώσει ουσιαστικά τη γραφειοκρατία. Μια εφαρμογή μπορεί να λειτουργεί κανονικά, αλλά να χρησιμοποιείται ελάχιστα. Ένα έργο Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να ολοκληρώσει επιτυχώς την πιλοτική του φάση χωρίς να ενσωματωθεί ποτέ στην καθημερινή λειτουργία του φορέα.

Το πρόβλημα δεν είναι πάντοτε η τεχνολογική υλοποίηση. Είναι η απουσία σαφούς σύνδεσης ανάμεσα στην επένδυση και στο αποτέλεσμα που επιδιώκεται.

Η πρόταση του ΣΕΤΠΕ για δημόσιες προμήθειες που θα αξιολογούνται με συγκεκριμένους δείκτες απόδοσης κινείται προς μια ουσιαστική κατεύθυνση.

Ένας δήμος, για παράδειγμα, δεν θα έπρεπε να αξιολογεί ένα ψηφιακό έργο αποκλειστικά με βάση τις λειτουργίες που παραδόθηκαν. Θα έπρεπε να εξετάζει αν μειώθηκε ο χρόνος εξυπηρέτησης των πολιτών, αν περιορίστηκε το διοικητικό κόστος, αν βελτιώθηκε η ποιότητα των υπηρεσιών ή αν ενισχύθηκε η δυνατότητα λήψης αποφάσεων με βάση πραγματικά δεδομένα.

Αντίστοιχα, η δημιουργία ενός ψηφιακού παρατηρητηρίου δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Η αξία του προκύπτει όταν τα δεδομένα που συγκεντρώνει αξιοποιούνται στον σχεδιασμό και στην αξιολόγηση δημόσιων πολιτικών.

Πρόκειται για μια αλλαγή φιλοσοφίας που θα μπορούσε να επηρεάσει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο το ελληνικό Δημόσιο σχεδιάζει και χρηματοδοτεί τεχνολογικά έργα.

Άλλωστε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναπτύξει κατευθύνσεις για καινοτόμες δημόσιες συμβάσεις, στις οποίες δίνεται έμφαση στις λειτουργικές απαιτήσεις, στον ανταγωνισμό, στη συμμετοχή καινοτόμων μικρομεσαίων επιχειρήσεων και στην αξιοποίηση ανοικτών προτύπων.

Από τους αναδόχους έργων στις επιχειρήσεις παραγωγής τεχνολογίας

Η Ελλάδα διαθέτει ένα αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό στον τομέα της πληροφορικής, επιχειρήσεις ανάπτυξης λογισμικού, ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια που μπορούν να υποστηρίξουν μια πιο φιλόδοξη τεχνολογική στρατηγική.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το υφιστάμενο οικονομικό και θεσμικό περιβάλλον δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξή τους.

Μια επιχείρηση που απλώς υλοποιεί έργα κατά παραγγελία μπορεί να δημιουργεί θέσεις εργασίας και οικονομική δραστηριότητα. Μια επιχείρηση, όμως, που αναπτύσσει δικά της προϊόντα, δημιουργεί πνευματική ιδιοκτησία και αποκτά πρόσβαση σε διεθνείς αγορές μπορεί να προσφέρει επιπλέον πολλαπλασιαστικά οφέλη στην οικονομία.

Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η χώρα χρειάζεται περισσότερες επιχειρήσεις που δεν θα περιορίζονται στην προσαρμογή και εφαρμογή τεχνολογιών τρίτων, αλλά θα μπορούν να σχεδιάζουν ολοκληρωμένες λύσεις, να αναπτύσσουν εξειδικευμένα προϊόντα και να εξάγουν τεχνογνωσία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να επιδιώξει την πλήρη τεχνολογική αυτάρκεια, κάτι που θα ήταν μη ρεαλιστικό σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά. Ούτε ότι η δημόσια πολιτική πρέπει να ευνοεί εγχώριους προμηθευτές εις βάρος του ανταγωνισμού.

Αντίθετα, η ανάπτυξη μιας ισχυρής ελληνικής τεχνολογικής βιομηχανίας προϋποθέτει ανοικτές αγορές, αξιοκρατικές διαδικασίες, πρόσβαση σε υποδομές και πραγματικές ευκαιρίες συμμετοχής μικρότερων καινοτόμων επιχειρήσεων.

Το Δημόσιο μπορεί να αποτελέσει έναν σημαντικό πελάτη καινοτομίας, όχι όμως έναν μηχανισμό αναπαραγωγής εξαρτήσεων από συγκεκριμένους αναδόχους.

Η στρατηγική πρέπει να επιβραβεύει την ποιότητα, την αποτελεσματικότητα, τη δυνατότητα διαλειτουργικότητας και τη δημιουργία ανταγωνιστικών προϊόντων.

Η περιφερειακή διάσταση που λείπει από τη συζήτηση

Ίσως η σημαντικότερη αναπτυξιακή προέκταση της νέας τεχνολογικής πολιτικής αφορά την ελληνική περιφέρεια.

Η συγκέντρωση ανθρώπινου δυναμικού, επενδύσεων και επιχειρηματικών ευκαιριών στα μεγάλα αστικά κέντρα δημιουργεί τον κίνδυνο η οικονομία της Τεχνητής Νοημοσύνης να ενισχύσει τις ήδη υφιστάμενες χωρικές ανισότητες.

Ο ΟΟΣΑ έχει επισημάνει ότι οι επιπτώσεις της γενετικής Τεχνητής Νοημοσύνης στην απασχόληση διαφοροποιούνται σημαντικά μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η έκθεση των θέσεων εργασίας στη συγκεκριμένη τεχνολογία εμφανίζεται αισθητά υψηλότερη στα αστικά κέντρα.

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι πόλεις θα ωφεληθούν και η ύπαιθρος θα ζημιωθεί. Σημαίνει όμως ότι οι δυνατότητες αξιοποίησης της νέας τεχνολογίας δεν κατανέμονται ομοιόμορφα.

Μια εθνική στρατηγική τεχνολογικής ανάπτυξης οφείλει επομένως να ενσωματώνει ισχυρή περιφερειακή διάσταση.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί, για παράδειγμα, να υποστηρίξει την αγροτική παραγωγή μέσω εφαρμογών πρόβλεψης αποδόσεων και διαχείρισης υδατικών πόρων. Μπορεί να ενισχύσει την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος μέσα από συστήματα παρακολούθησης κινδύνων. Μπορεί να συμβάλει στη διαχείριση τουριστικών προορισμών, στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και στη βελτίωση των υπηρεσιών που παρέχουν μικροί δήμοι.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, δεν είναι να εγκατασταθούν απλώς περισσότερες ψηφιακές εφαρμογές στην περιφέρεια.

Είναι να δημιουργηθούν τοπικά οικοσυστήματα που θα μπορούν να σχεδιάζουν, να παράγουν, να υποστηρίζουν και να εξελίσσουν αυτές τις τεχνολογίες.

Πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, δήμοι και περιφέρειες μπορούν να συνδέσουν την τεχνολογική καινοτομία με τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής.

Μια επιχείρηση λογισμικού στην Κομοτηνή, στη Λάρισα ή στην Πάτρα δεν χρειάζεται να μεταφερθεί στην Αθήνα για να συμμετάσχει στη νέα ψηφιακή οικονομία. Χρειάζεται πρόσβαση σε υποδομές, εξειδικευμένο προσωπικό, χρηματοδότηση και αγορές.

Σε αυτή την κατεύθυνση, η τεχνολογία μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο και στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, δημιουργώντας προϋποθέσεις για ποιοτική εργασία και επιχειρηματική δραστηριότητα εκτός των μεγαλύτερων αστικών κέντρων.

Το στοίχημα της επόμενης ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής περιόδου

Η συζήτηση αποκτά ξεχωριστή σημασία ενόψει της νέας ευρωπαϊκής προγραμματικής περιόδου 2028–2034 και των επιλογών που θα διαμορφώσουν την αναπτυξιακή στρατηγική της χώρας.

Το ζητούμενο δεν πρέπει να είναι απλώς η εξασφάλιση περισσότερων χρηματοδοτήσεων για έργα ψηφιακού μετασχηματισμού.

Πρέπει να εξεταστεί πώς οι ευρωπαϊκοί πόροι μπορούν να υποστηρίξουν μια παραγωγική στρατηγική που θα συνδέει την έρευνα, την καινοτομία, τις επιχειρήσεις και τις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας.

Η πρόταση του ΣΕΤΠΕ για χρηματοδοτικά εργαλεία που θα επιτρέπουν στις εφαρμογές AI να μεταβαίνουν από το πιλοτικό στάδιο στην παραγωγική λειτουργία αναδεικνύει ένα ουσιαστικό πρόβλημα.

Η ανάπτυξη μιας καινοτόμου εφαρμογής δεν ολοκληρώνεται με την επίδειξη της τεχνολογικής της δυνατότητας. Απαιτεί χρόνο, οργανωτική προσαρμογή, πραγματικούς χρήστες, συνεχή υποστήριξη και δυνατότητα εμπορικής αξιοποίησης.

Αντίστοιχα, η αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων θα μπορούσε να συνδεθεί με συγκεκριμένους αναπτυξιακούς στόχους: νέες επιχειρήσεις τεχνολογίας, διατηρήσιμες θέσεις εξειδικευμένης εργασίας, εξαγωγικά προϊόντα, ενίσχυση τοπικών παραγωγικών οικοσυστημάτων και μετρήσιμη βελτίωση της παραγωγικότητας.

Αυτό προϋποθέτει διαφορετικό σχεδιασμό και διαφορετική αξιολόγηση των δημόσιων επενδύσεων.

Η νέα Πολιτική Συνοχής δεν πρέπει να αντιμετωπίσει την ψηφιακή τεχνολογία ως μια ακόμη οριζόντια κατηγορία χρηματοδότησης. Μπορεί να την αξιοποιήσει ως εργαλείο ενδογενούς ανάπτυξης, προσαρμοσμένο στις ανάγκες και στα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής.

Η Ελλάδα χρειάζεται πολιτική παραγωγής, όχι μόνο ψηφιακού μετασχηματισμού

Οι θέσεις του ΣΕΤΠΕ αναδεικνύουν ένα πραγματικό αναπτυξιακό ζήτημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι προτάσεις ενός επιχειρηματικού φορέα πρέπει να υιοθετούνται χωρίς κριτική αξιολόγηση.

Η διαμόρφωση δημόσιας πολιτικής απαιτεί διαφάνεια, ανταγωνισμό, προστασία του δημοσίου συμφέροντος και σαφή διάκριση ανάμεσα στην ενίσχυση της καινοτομίας και στην εξυπηρέτηση επιμέρους κλαδικών συμφερόντων.

Ωστόσο, το βασικό ερώτημα παραμένει.

Η Ελλάδα έχει επενδύσει σημαντικά στην ψηφιοποίηση του κράτους και των επιχειρήσεων. Το επόμενο βήμα πρέπει να είναι η σύνδεση αυτής της προσπάθειας με μια ευρύτερη παραγωγική στρατηγική.

Μια στρατηγική που θα επιτρέπει στις ελληνικές επιχειρήσεις να δημιουργούν δικά τους προϊόντα, στους δημόσιους φορείς να αποκτούν πραγματικά αποτελεσματικές υπηρεσίες και στις περιφέρειες να συμμετέχουν ενεργά στη νέα οικονομία της γνώσης.

Η επιτυχία της δεν θα μετρηθεί από τον αριθμό των νέων πλατφορμών, των εφαρμογών AI ή των ψηφιακών έργων που θα χρηματοδοτηθούν.

Θα μετρηθεί από το αν η χώρα καταφέρει να αυξήσει την παραγωγικότητά της, να αναπτύξει ανταγωνιστική τεχνογνωσία, να δημιουργήσει νέες ποιοτικές θέσεις εργασίας και να διαμορφώσει περισσότερες ευκαιρίες ανάπτυξης σε ολόκληρη την επικράτεια.

Γιατί η πραγματική ψηφιακή μετάβαση δεν ολοκληρώνεται όταν μια χώρα μαθαίνει να χρησιμοποιεί την τεχνολογία. Ολοκληρώνεται όταν αποκτά τη δυνατότητα να τη μετατρέπει σε δική της παραγωγική, οικονομική και κοινωνική αξία.


Πηγές τεκμηρίωσης