Από Νεκτάριος Λειβαδάςστην/στο Ψηφιακή Μετάβαση, Αναλύσεις & Απόψειςστις 19/11/2026

ΚΕΠ με chat, αλλά χωρίς κράτος από πίσω; Η μεταρρύθμιση του Σταύρου Μπένου που έμεινε στη μέση

Η νέα ψηφιακή εξυπηρέτηση των ΚΕΠ αναδεικνύει μια ανολοκλήρωτη μεταρρύθμιση: το όραμα του Σταύρου Μπένου για πραγματικά «υποκαταστήματα του κράτους» και όσα χρειάζονται για την αναβάθμισή τους.

Η νέα νομοθετική πρωτοβουλία για την ψηφιακή εξυπηρέτηση των πολιτών επαναφέρει ένα ερώτημα που παραμένει αναπάντητο εδώ και σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα: πότε τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών θα γίνουν πραγματικά «υποκαταστήματα του κράτους»; Το όραμα του 2002, η μεταρρύθμιση που δεν ολοκληρώθηκε και η ευκαιρία για ένα νέο μοντέλο δημόσιας διοίκησης.

Η κυβέρνηση φέρνει στη Βουλή μια νέα ρύθμιση για τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών. Τηλεφωνική εξυπηρέτηση, γραπτή επικοινωνία μέσω chat, ηλεκτρονική επιβεβαίωση αιτήσεων χωρίς χειρόγραφες υπογραφές. Πρόκειται αναμφίβολα για θετικές παρεμβάσεις, οι οποίες μπορούν να περιορίσουν τη γραφειοκρατία και να διευκολύνουν τις συναλλαγές των πολιτών με τη δημόσια διοίκηση.

Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, που κατατέθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2026, επιχειρεί να διευρύνει τους τρόπους επικοινωνίας των πολιτών με τα ΚΕΠ, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας και των υφιστάμενων ψηφιακών υποδομών.

Ωστόσο, πίσω από αυτή τη θετική εξέλιξη αναδύεται ένα πολύ σημαντικότερο ερώτημα.

Αρκεί να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο ο πολίτης επικοινωνεί με το κράτος, όταν δεν έχει αλλάξει αντίστοιχα ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το ίδιο το κράτος;

Η απάντηση μάς οδηγεί πίσω στο 2002, σε μια από τις πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις της ελληνικής δημόσιας διοίκησης και σε ένα πολιτικό σχέδιο που, παρά τη μεγάλη αρχική επιτυχία του, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ στην πραγματική του διάσταση.

Το όραμα του 2002: Όχι ένα ακόμη γραφείο, αλλά το ίδιο το κράτος

Στις 17 Απριλίου 2002, κατά τη συζήτηση στη Βουλή για τη θεσμοθέτηση των Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών, ο τότε υφυπουργός Εσωτερικών Σταύρος Μπένος περιέγραφε μια ριζικά διαφορετική σχέση ανάμεσα στο κράτος και τον πολίτη.

Τα ΚΕΠ δεν προορίζονταν να αποτελέσουν απλώς σημεία έκδοσης πιστοποιητικών ή υποβολής αιτήσεων. Η βασική σύλληψη ήταν να λειτουργήσουν ως ολοκληρωμένα υποκαταστήματα του κράτους, κατά το πρότυπο των τραπεζικών καταστημάτων.

Ο πολίτης θα επισκεπτόταν μία και μοναδική δημόσια υπηρεσία, ανεξάρτητα από το ποιο υπουργείο, ασφαλιστικό ταμείο ή διοικητικό όργανο ήταν αρμόδιο για την υπόθεσή του.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε τότε ο Μπένος, «από εκεί θα αρχίζει και θα τελειώνει η κάθε υπόθεσή τους».

Η φιλοσοφία αυτή αποτυπώθηκε στον ιδρυτικό νόμο 3013/2002, ο οποίος προέβλεπε τη διεκπεραίωση των διοικητικών υποθέσεων από την υποβολή της αίτησης μέχρι την έκδοση της τελικής πράξης.

Η ουσία της μεταρρύθμισης δεν ήταν να δημιουργηθεί ένας ακόμη ενδιάμεσος ανάμεσα στον πολίτη και τη διοίκηση. Ήταν να απαλλαγεί ο πολίτης από την υποχρέωση να γνωρίζει πώς λειτουργεί η διοίκηση.

Να μη χρειάζεται να αναζητά αρμοδιότητες, να μεταφέρει φακέλους από γραφείο σε γραφείο ή να αναλαμβάνει ο ίδιος τον συντονισμό υπηρεσιών που ανήκουν στο ίδιο κράτος.

Αυτή ήταν η βαθύτερη έννοια της «Δημοκρατίας της Καθημερινότητας»: η ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών σε ένα κράτος που αναλαμβάνει το ίδιο την ευθύνη της εξυπηρέτησής τους.

Μια μεγάλη επιτυχία που σταμάτησε πριν από το δυσκολότερο βήμα

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα ΚΕΠ αποτέλεσαν μια εξαιρετικά επιτυχημένη θεσμική καινοτομία.

Δημιουργήθηκε ένα εκτεταμένο δίκτυο εξυπηρέτησης, αποκτήθηκε υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης από τους πολίτες και περιορίστηκαν σημαντικά οι μετακινήσεις και οι αναμονές για πολλές διοικητικές διαδικασίες.

Το δίκτυο διατηρήθηκε, επεκτάθηκε και υποστηρίχθηκε από διαδοχικές κυβερνήσεις. Ακολούθησαν νέες ηλεκτρονικές υπηρεσίες, η διασύνδεση με το gov.gr, η τηλεξυπηρέτηση μέσω myKEPlive και προγράμματα εκσυγχρονισμού των εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού.

Εκείνο όμως που δεν ολοκληρώθηκε ήταν το πιο δύσκολο και ουσιαστικό μέρος της αρχικής μεταρρύθμισης.

Η μετάβαση από την εξυπηρέτηση μεμονωμένων διοικητικών διαδικασιών στην ολοκληρωμένη εξυπηρέτηση του πολίτη από ολόκληρο τον κρατικό μηχανισμό.

Ήδη από το 2006, ο Σταύρος Μπένος επανερχόταν στη Βουλή υποστηρίζοντας ότι είχε εγκαταλειφθεί η σχεδιαζόμενη επέκταση των ΚΕΠ σε σημαντικούς τομείς της διοίκησης, όπως οι ασφαλιστικές υπηρεσίες, τα Ελληνικά Ταχυδρομεία, ο ΟΓΑ, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, ο ΕΛΓΑ και το ΙΚΑ.

Η τότε κυβερνητική πλευρά αντέτεινε ότι είχε ενισχύσει τον θεσμό, αυξάνοντας τις εξυπηρετούμενες υποθέσεις και αντιμετωπίζοντας σοβαρά οργανωτικά και χρηματοδοτικά προβλήματα.

Και οι δύο διαστάσεις έχουν ιστορική σημασία. Τα ΚΕΠ πράγματι ενισχύθηκαν ως δομή. Η επέκτασή τους, όμως, σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης των διοικητικών σχέσεων του πολίτη με το κράτος παρέμεινε πολύ πιο περιορισμένη από την αρχική φιλοδοξία.

Το ελληνικό Δημόσιο απέκτησε έναν αποτελεσματικότερο μηχανισμό υποδοχής αιτημάτων, χωρίς να καταφέρει στον ίδιο βαθμό να μετασχηματίσει το σύνολο των διαδικασιών που ακολουθούν την υποβολή τους.

Το chat δεν πρέπει να γίνει μια ακόμη ψηφιακή βιτρίνα

Η νέα νομοθετική πρωτοβουλία αναδεικνύει με χαρακτηριστικό τρόπο αυτή την εκκρεμότητα.

Η δυνατότητα εξυπηρέτησης μέσω τηλεφώνου ή γραπτής συνομιλίας, καθώς και η αντικατάσταση της χειρόγραφης υπογραφής από ηλεκτρονική επιβεβαίωση, είναι χρήσιμες και αναγκαίες παρεμβάσεις.

Δεν αποτελούν όμως, από μόνες τους, οργανωτική μεταρρύθμιση του κράτους.

Εάν ένας πολίτης μπορεί να υποβάλει ευκολότερα το αίτημά του, αλλά η υπόθεση εξακολουθεί να περιφέρεται ανάμεσα σε διαφορετικούς φορείς, με ασαφείς αρμοδιότητες και χωρίς πραγματική δυνατότητα παρακολούθησης της ολοκλήρωσής της, τότε η πρόοδος παραμένει περιορισμένη.

Απλώς αντικαταστήσαμε ένα φυσικό γκισέ με ένα ψηφιακό.

Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι μόνο πόσο γρήγορα υποβάλλεται μια αίτηση. Είναι πόσο γρήγορα, αξιόπιστα και αποτελεσματικά ολοκληρώνεται η υπόθεση του πολίτη.

Η εισαγωγή νέων ψηφιακών διαύλων πρέπει, επομένως, να συνοδευτεί από βαθύτερη αναδιοργάνωση των διοικητικών διαδικασιών και υποχρεωτική συνεργασία των δημόσιων φορέων.

Η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο αυτής της αλλαγής. Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει την πολιτική και διοικητική απόφαση που απαιτείται για να πραγματοποιηθεί.

Τα ΚΕΠ ως πραγματικά υποκαταστήματα του κράτους

Σήμερα υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για να επανέλθει η αρχική μεταρρυθμιστική φιλοσοφία, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες της σύγχρονης ψηφιακής διοίκησης.

Το πρώτο βήμα είναι να αποκτήσουν τα ΚΕΠ έναν ουσιαστικότερο ρόλο στην ολοκλήρωση σύνθετων διοικητικών υποθέσεων.

Ο πολίτης δεν θα πρέπει να γνωρίζει ποιος φορέας είναι αρμόδιος, ποιο πληροφοριακό σύστημα χρησιμοποιεί ή σε ποια υπηρεσία πρέπει να απευθυνθεί στο επόμενο στάδιο.

Το ΚΕΠ πρέπει να μπορεί να αναλαμβάνει την υπόθεσή του, να τη διαβιβάζει μέσω ενιαίου ψηφιακού συστήματος, να παρακολουθεί τις προβλεπόμενες προθεσμίες και να τον ενημερώνει μέχρι την ολοκλήρωσή της.

Αυτό απαιτεί ουσιαστική διαλειτουργικότητα, κοινούς κανόνες διαχείρισης υποθέσεων και σαφή λογοδοσία κάθε εμπλεκόμενης δημόσιας υπηρεσίας.

Η νέα γενιά των ΚΕΠ πρέπει να οργανωθεί γύρω από τις πραγματικές ανάγκες και τα γεγονότα της ζωής των ανθρώπων: τη γέννηση ενός παιδιού, τη συνταξιοδότηση, την έναρξη μιας επιχείρησης, την αντιμετώπιση μιας αναπηρίας, τη μεταβίβαση μιας περιουσίας.

Όχι γύρω από την οργανωτική διάρθρωση των υπουργείων.

Μια υπόθεση, ένα σημείο εξυπηρέτησης, ένας μηχανισμός παρακολούθησης και μία ολοκληρωμένη απάντηση.

Ο πολυδύναμος υπάλληλος και το κράτος που φτάνει μέχρι το τελευταίο σπίτι

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διάσταση της μεταρρύθμισης.

Η παρουσία του κράτους στην ελληνική περιφέρεια.

Σε πρόσφατα κείμενα και παρεμβάσεις του, ο Σταύρος Μπένος επαναφέρει την ανάγκη τα ΚΕΠ να εξελιχθούν σε πολυδύναμα κέντρα εξυπηρέτησης, με ανθρώπινη παρουσία ακόμη και στις πλέον απομακρυσμένες περιοχές.

Η αντίληψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα που αντιμετωπίζει έντονη δημογραφική συρρίκνωση, πληθυσμιακή γήρανση και σταδιακή αποχώρηση δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών από την ύπαιθρο.

Η συρρίκνωση του δικτύου των Ελληνικών Ταχυδρομείων και η απομάκρυνση τραπεζικών καταστημάτων από μικρούς οικισμούς αναδεικνύουν ένα σοβαρό πρόβλημα προσβασιμότητας.

Δεν είναι λογικό ένας ηλικιωμένος κάτοικος ενός ορεινού χωριού ή ενός μικρού νησιού να χρειάζεται να μετακινηθεί δεκάδες χιλιόμετρα για μια βασική συναλλαγή, ούτε να θεωρείται δεδομένο ότι όλοι οι πολίτες διαθέτουν τις ψηφιακές δεξιότητες και τα μέσα που απαιτούνται για την ηλεκτρονική εξυπηρέτηση.

Σε αυτές ακριβώς τις περιοχές, τα ΚΕΠ θα μπορούσαν να αποκτήσουν μια νέα κοινωνική αποστολή.

Να λειτουργούν ως σημεία συντονισμένης πρόσβασης σε διοικητικές, κοινωνικές και, μέσω κατάλληλων συνεργασιών, ταχυδρομικές και βασικές οικονομικές υπηρεσίες.

Μια τέτοια εξέλιξη δεν προϋποθέτει την κατάργηση ή την υποκατάσταση των ΕΛΤΑ, ούτε τη μεταφορά τραπεζικών αρμοδιοτήτων σε υπαλλήλους που δεν διαθέτουν σχετική αδειοδότηση. Προϋποθέτει συνεργασίες, κοινές υποδομές, σαφές θεσμικό πλαίσιο και συμπληρωματική λειτουργία των διαφορετικών δικτύων.

Παράλληλα, μέσα από τη συνεργασία με τις κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων και το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι», θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένα νέο μοντέλο διοικητικής φροντίδας για ανθρώπους που αδυνατούν να μετακινηθούν.

Ο πολυδύναμος υπάλληλος του ΚΕΠ δεν θα είναι απλώς ένας χειριστής περισσότερων ψηφιακών εφαρμογών. Θα είναι ένας κατάλληλα εκπαιδευμένος δημόσιος λειτουργός που συνδέει τον πολίτη με τις υπηρεσίες που χρειάζεται, χωρίς να τον εγκαταλείπει στην πολυπλοκότητα του διοικητικού συστήματος.

Από τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό στη μεταρρύθμιση των τριών ροών

Η αναβάθμιση των ΚΕΠ συνδέεται και με ένα ευρύτερο σχέδιο μεταρρύθμισης του ελληνικού κράτους, το οποίο έχει αναδείξει ο Σταύρος Μπένος μέσα από την προσέγγιση των τριών θεμελιωδών ροών της δημόσιας διοίκησης: του ανθρώπινου δυναμικού, των διαδικασιών και του δημόσιου χρήματος.

Αυτές οι τρεις ροές πρέπει να αποτελέσουν τη βάση ενός πραγματικά ολοκληρωμένου μοντέλου εξυπηρέτησης.

Η ροή του ανθρώπινου δυναμικού αφορά τη στελέχωση των ΚΕΠ με κατάλληλους, διαρκώς εκπαιδευόμενους λειτουργούς, με δυνατότητα συνεργασίας με διαφορετικούς δημόσιους φορείς.

Η ροή των διαδικασιών αφορά την πλήρη ψηφιακή παρακολούθηση κάθε υπόθεσης, από την πρώτη επικοινωνία έως την οριστική διεκπεραίωση, με διαφάνεια, προθεσμίες και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Η ροή του χρήματος αφορά τη διαφανή καταγραφή του διοικητικού κόστους και, όπου επιτρέπεται θεσμικά, τη διασύνδεση με ασφαλή συστήματα πληρωμών και οικονομικών συναλλαγών.

Η αναβάθμιση αυτή απαιτεί και έναν διαφορετικό τρόπο αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας.

Δεν αρκεί να μετράμε πόσες αιτήσεις καταχωρίστηκαν, πόσα πιστοποιητικά εκδόθηκαν ή πόσες συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν.

Πρέπει να γνωρίζουμε πόσες υποθέσεις ολοκληρώθηκαν, σε πόσο χρόνο, με πόσες εμπλεκόμενες υπηρεσίες και με ποιο πραγματικό διοικητικό κόστος.

Το κράτος οφείλει να αξιολογείται με βάση το αποτέλεσμα που παράγει για τον πολίτη και όχι απλώς με βάση τον αριθμό των συναλλαγών που διαχειρίζεται.

Η περιφερειακή διάσταση: Τα ΚΕΠ ως υποδομές κοινωνικής συνοχής

Η ολοκλήρωση αυτής της μεταρρύθμισης δεν αποτελεί μόνο ζήτημα καλύτερης δημόσιας διοίκησης.

Είναι και ζήτημα περιφερειακής ανάπτυξης.

Η δυνατότητα ενός πολίτη να παραμείνει στον τόπο του συνδέεται άμεσα με την πρόσβασή του σε βασικές δημόσιες υπηρεσίες. Ένα χωριό χωρίς διοικητική εξυπηρέτηση, χωρίς υποστήριξη ηλικιωμένων και χωρίς δυνατότητα πραγματοποίησης στοιχειωδών συναλλαγών γίνεται σταδιακά λιγότερο βιώσιμο.

Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο των πολιτικών εδαφικής συνοχής και του δικαιώματος παραμονής στον τόπο, γνωστού ως Right to Stay, η φυσική παρουσία δημόσιων υπηρεσιών αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της ποιότητας ζωής και της κοινωνικής ανθεκτικότητας.

Η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει το υφιστάμενο δίκτυο των ΚΕΠ ως υποδομή ενίσχυσης της χωρικής συνοχής, με ειδικά μοντέλα λειτουργίας για ορεινές, νησιωτικές και αραιοκατοικημένες περιοχές.

Όχι αναπαράγοντας το ίδιο οργανωτικό πρότυπο παντού, αλλά προσαρμόζοντας τις υπηρεσίες στις ανάγκες κάθε τόπου.

Το ιστορικό παράδειγμα του Αργυρίου Αχελώου, όπου τον Σεπτέμβριο του 2002 εγκαινιάστηκε ένα από τα πιο απομακρυσμένα ΚΕΠ της χώρας, αποτύπωνε ακριβώς αυτή τη φιλοσοφία.

Η παρουσία του τότε πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη και η ταυτόχρονη εισαγωγή τεχνολογικών εφαρμογών, όπως η τηλεϊατρική, δεν συμβόλιζαν απλώς τη δημιουργία μιας διοικητικής υπηρεσίας.

Συμβόλιζαν την πολιτική αντίληψη ότι η γεωγραφική απομόνωση δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αποκλεισμού από τα δημόσια αγαθά.

Είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα, η τεχνολογία επιτρέπει να πραγματοποιήσουμε αυτή τη φιλοδοξία με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Η πολιτική απόφαση που εξακολουθεί να λείπει

Η νέα ρύθμιση για την τηλεφωνική και ψηφιακή επικοινωνία με τα ΚΕΠ είναι ένα ακόμη θετικό βήμα.

Δεν πρέπει όμως να παρουσιαστεί ως η ολοκλήρωση της μεταρρύθμισής τους.

Η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τις νέες τεχνολογίες, τις υποδομές διαλειτουργικότητας και τα εργαλεία διαχείρισης αιτημάτων για να προχωρήσει σε κάτι πολύ ουσιαστικότερο: σε έναν συνολικό επανασχεδιασμό της σχέσης πολίτη και δημόσιας διοίκησης.

Ένα τέτοιο σχέδιο χρειάζεται σαφείς αρμοδιότητες, κατάλληλη στελέχωση, επαρκή και σταθερή χρηματοδότηση, δεσμευτικούς κανόνες συνεργασίας των δημόσιων φορέων και ειδική μέριμνα για τις περιοχές που κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς βασικές υπηρεσίες.

Προϋποθέτει, επίσης, να γίνει αποδεκτή μια απλή αλλά θεμελιώδης αρχή: η διοικητική πολυπλοκότητα είναι πρόβλημα του κράτους και δεν πρέπει να μεταφέρεται στον πολίτη.

Το αρχικό όραμα του Σταύρου Μπένου δεν ήταν μια χώρα γεμάτη γραφεία έκδοσης πιστοποιητικών. Ήταν ένα κράτος που θα προσέφερε ισότιμα τις υπηρεσίες του σε κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας του και τις προσωπικές του δυνατότητες.

Η ιστορική επιτυχία των ΚΕΠ αποδεικνύει ότι αυτό το όραμα μπορούσε να αποκτήσει υπόσταση. Η ανολοκλήρωτη εξέλιξή τους δείχνει πόσο δύσκολο παραμένει να μεταρρυθμιστεί το εσωτερικό της ίδιας της δημόσιας διοίκησης.

Είκοσι τέσσερα χρόνια μετά, το ζητούμενο δεν είναι να αποκτήσουν τα ΚΕΠ περισσότερους τρόπους επικοινωνίας με τον πολίτη. Είναι να αποκτήσουν τη θεσμική, οργανωτική και τεχνολογική δυνατότητα να τον εξυπηρετούν πραγματικά.

Γιατί το μέλλον των ΚΕΠ δεν βρίσκεται απλώς σε ένα νέο chat.

Βρίσκεται στην ολοκλήρωση της μεγάλης μεταρρύθμισης που ξεκίνησε το 2002: να μη χρειάζεται πλέον ο πολίτης να αναζητά το κράτος, αλλά να βρίσκεται το κράτος δίπλα του.

Πηγές και τεκμηρίωση