Από Ελπίδα Αθανασίουστην/στο Ενέργεια & Περιβάλλον, Ψηφιακή Μετάβαση, Αναλύσεις & Απόψειςστις 08/11/2026

Data centers στις γειτονιές μας: Το Κρυονέρι και τα όρια της επενδυτικής ανάπτυξης

Οι σχεδιαζόμενες επενδύσεις σε data centers φέρνουν στην επιφάνεια ένα βαθύτερο πρόβλημα: ποιος αποφασίζει για το μέλλον μιας περιοχής, ποιος απολαμβάνει τα οφέλη της ανάπτυξης και ποιος καλείται να πληρώσει το περιβαλλοντικό και κοινωνικό της κόστος;

Η ψηφιακή ανάπτυξη παρουσιάζεται συχνά ως μια σχεδόν αυτονόητη πρόοδος. Νέες επενδύσεις, τεχνητή νοημοσύνη, υποδομές cloud, τεχνολογική αυτονομία. Όλα μοιάζουν να οδηγούν σε ένα καλύτερο αύριο. Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτό το αύριο σχεδιάζεται κυριολεκτικά δίπλα στις αυλές των σημερινών κατοίκων;

Στο Κρυονέρι Αττικής, η συζήτηση για τη δημιουργία κέντρων δεδομένων έχει εξελιχθεί σε μια ουσιαστική σύγκρουση ανάμεσα στην επενδυτική δραστηριότητα και την προστασία της ποιότητας ζωής.

Και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα χρειάζεται ψηφιακές υποδομές. Προφανώς τις χρειάζεται. Το ερώτημα είναι γιατί αυτές πρέπει να εγκαθίστανται σε περιοχές όπου η οικιστική ανάπτυξη, τα σχολεία και η καθημερινότητα των κατοίκων δημιουργούν εύλογα ζητήματα συμβατότητας.

Μια επένδυση 32,5 εκατομμυρίων και μια κοινωνία που αντιδρά

Στο Κρυονέρι έχουν δρομολογηθεί σχέδια για δύο κέντρα δεδομένων, με εμπλεκόμενους φορείς που περιλαμβάνουν τη Radiant Data Centre και, στο άλλο έργο, αρχικά την Tectum και στη συνέχεια τον όμιλο Καράτζη.

Η επένδυση του ομίλου Καράτζη, στη θέση «Βαρίκα» ή «Βασιλική Πόρτα», εκτιμάται σε 32,5 εκατομμύρια ευρώ, με προβλεπόμενη εγκατεστημένη ισχύ περίπου 39,1 MW, αυξημένη σημαντικά σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό των 19,5 MW.

Τα μεγέθη αυτά δεν περιγράφουν μια ασήμαντη εγκατάσταση. Αφορούν μια μεγάλη υποδομή, με ουσιαστικές ενεργειακές απαιτήσεις και ανάγκη αξιολόγησης των επιπτώσεών της στο περιβάλλον και στον γύρω χώρο.

Οι αντιδράσεις των κατοίκων δεν άργησαν να πάρουν συλλογική μορφή. Σύλλογοι, τοπικοί φορείς και πολίτες κινητοποιήθηκαν, πραγματοποίησαν συγκεντρώσεις και παρεμβάσεις, ενώ στις 7 Νοεμβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε συνέλευση κατοίκων με αντικείμενο την οργάνωση των επόμενων ενεργειών.

Αυτή η κινητοποίηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια συνηθισμένη αντίδραση ανθρώπων που φοβούνται καθετί καινούργιο.

Οι κάτοικοι δεν ζητούν να σταματήσει η τεχνολογική πρόοδος. Ζητούν να μη μετατραπεί ο τόπος κατοικίας τους σε χώρο υποδοχής βαριών τεχνολογικών εγκαταστάσεων χωρίς επαρκή προηγούμενο σχεδιασμό, ουσιαστική συμμετοχή και πειστική περιβαλλοντική τεκμηρίωση.

Ο Δήμος Διονύσου: Σωστή η αρνητική γνωμοδότηση, αλλά αρκεί;

Η στάση της δημοτικής αρχής παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Στις 20 Οκτωβρίου, το Δημοτικό Συμβούλιο Διονύσου τάχθηκε αρνητικά απέναντι στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου Καράτζη, ενώ η σχετική αρνητική γνωμοδότηση κατατέθηκε στο Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο με ημερομηνία 3 Νοεμβρίου.

Πρόκειται για μια θεσμικά σημαντική εξέλιξη. Οι επισημάνσεις για τις σωρευτικές επιπτώσεις, τον θόρυβο, την ηλεκτροδότηση, τους υδάτινους πόρους και τις ελλείψεις της μελέτης αποτελούν σοβαρή βάση για τη δημόσια συζήτηση.

Υπάρχουν, ωστόσο, ερωτήματα που δεν εξαντλούνται με μια αρνητική γνωμοδότηση.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα της τοπικής εφημερίδας «Οδός Διονύσου», είχε προηγηθεί, στις 7 Σεπτεμβρίου, δημοτικό έγγραφο που βεβαίωνε δυνατότητα υδροδότησης του σχεδιαζόμενου έργου στην οδό Λεύκης. Στη συνέλευση της 7ης Νοεμβρίου, εκπρόσωποι των κατοίκων υποστήριξαν ότι το έγγραφο δεν είχε ανακληθεί.

Η ύπαρξη μιας τέτοιας βεβαίωσης δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πολιτική έγκριση της επένδυσης. Αναδεικνύει όμως την ανάγκη να εξηγηθεί δημόσια πώς συνδέονται οι διοικητικές πράξεις διαφορετικών υπηρεσιών με τη συνολική στάση του Δήμου.

Γιατί η συστηματική δημόσια συζήτηση αναπτύχθηκε αφού είχαν ήδη προχωρήσει σημαντικά στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας; Γιατί δεν προηγήθηκε μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση της περιοχής, πριν οι επενδυτικές πρωτοβουλίες δημιουργήσουν τετελεσμένα σε επίπεδο σχεδιασμού;

Η αυτοδιοίκηση δεν πρέπει να περιορίζεται στον ρόλο του φορέα που εκφράζει επιφυλάξεις όταν ένα επενδυτικό σχέδιο έχει ήδη αποκτήσει δυναμική. Οφείλει να διαμορφώνει εγκαίρως τη δική της αντίληψη για το πού, πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να αναπτυχθεί ο τόπος.

Κρυονέρι και Άγιος Στέφανος: Υπάρχουν δημοτικές ενότητες δύο ταχυτήτων;

Η περίπτωση του Κρυονερίου ανοίγει και ένα ευρύτερο πολιτικό ερώτημα για τον τρόπο με τον οποίο ο Δήμος Διονύσου αντιμετωπίζει τις διαφορετικές δημοτικές του ενότητες.

Ο Άγιος Στέφανος, το Κρυονέρι και οι υπόλοιπες περιοχές αποτελούν τμήματα του ίδιου Δήμου. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι αντιμετωπίζουν τα ίδια χωρικά προβλήματα ή ότι έχουν τις ίδιες δυνατότητες να επηρεάζουν τις αποφάσεις.

Θα αντιμετωπιζόταν με την ίδια ευκολία η προοπτική μιας αντίστοιχης εγκατάστασης εάν αυτή σχεδιαζόταν στον άμεσο οικιστικό ιστό του Αγίου Στεφάνου; Θα υπήρχε η ίδια ανοχή απέναντι σε αβεβαιότητες για τον θόρυβο, το νερό ή τις ενεργειακές υποδομές;

Τα ερωτήματα αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους μεροληπτική μεταχείριση. Απαιτούν όμως μια καθαρή πολιτική απάντηση.

Το Κρυονέρι διαθέτει παραγωγικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαθέσιμος χώρος του πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κατάλληλος για οποιαδήποτε νέα εγκατάσταση.

Ούτε ότι η κατοικημένη φυσιογνωμία του αποτελεί δευτερεύον ζήτημα.

Η ύπαρξη επιχειρηματικών ζωνών δεν μπορεί να μετατρέπεται σε λευκή επιταγή για τη συγκέντρωση ολοένα μεγαλύτερων περιβαλλοντικών πιέσεων.

Ένας σύγχρονος δήμος οφείλει να εξετάζει τις σωρευτικές επιβαρύνσεις, να εφαρμόζει κοινά κριτήρια προστασίας και να αποδεικνύει ότι δεν υπάρχουν περιοχές που θεωρούνται περισσότερο αναλώσιμες από άλλες.

Διαφορετικά, η ισόρροπη τοπική ανάπτυξη παραμένει απλώς μια ωραία διατύπωση στα προεκλογικά προγράμματα.

Data centers δίπλα σε κατοικίες: Μια προβληματική επιλογή χωροθέτησης

Τα κέντρα δεδομένων αποτελούν κρίσιμες ψηφιακές υποδομές, αλλά δεν είναι αθόρυβες αποθήκες ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Πρόκειται για σύνθετες εγκαταστάσεις που λειτουργούν συνεχώς, με συστήματα ψύξης, ηλεκτροδότησης, μετασχηματιστές και εφεδρικές γεννήτριες.

Οι βασικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους εξαρτώνται από τον σχεδιασμό, την τεχνολογία και τη θέση τους. Όταν όμως εγκαθίστανται κοντά σε κατοικίες, η αξιολόγηση πρέπει να είναι ιδιαίτερα αυστηρή.

Πρώτον, ο θόρυβος. Τα συστήματα ψύξης και ο μηχανολογικός εξοπλισμός μπορεί να δημιουργούν συνεχή ακουστική επιβάρυνση. Ακόμη και όταν τηρούνται τα νόμιμα όρια, χρειάζεται να εξετάζεται η πραγματική επίδραση στην καθημερινότητα των κατοίκων, ιδιαίτερα κατά τις νυχτερινές ώρες.

Δεύτερον, η κατανάλωση νερού. Ορισμένες τεχνολογίες ψύξης χρησιμοποιούν σημαντικές ποσότητες νερού, ενώ άλλες περιορίζουν δραστικά αυτή την ανάγκη. Επομένως, δεν αρκούν γενικόλογες διαβεβαιώσεις. Χρειάζεται σαφές υδατικό ισοζύγιο, με πραγματικές ημερήσιες και ετήσιες απαιτήσεις, πηγές υδροδότησης και σενάρια περιόδων λειψυδρίας.

Τρίτον, η ηλεκτρική ενέργεια και οι εφεδρικές γεννήτριες. Τα μεγάλα data centers απαιτούν ισχυρές συνδέσεις στο ηλεκτρικό δίκτυο. Οι εφεδρικές μονάδες παραγωγής, όταν χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα, δημιουργούν επίσης ζητήματα εκπομπών κατά τη δοκιμή ή τη λειτουργία τους. Χρειάζεται συγκεκριμένη αποτύπωση των πραγματικών φορτίων, των ωρών λειτουργίας και των επιπτώσεων στην ποιότητα του αέρα.

Τέταρτον, οι θερμικές και σωρευτικές επιπτώσεις. Τα συστήματα ψύξης αποβάλλουν θερμότητα στο περιβάλλον. Το μέγεθος της τοπικής επίδρασης πρέπει να τεκμηριώνεται με μετρήσεις και κατάλληλα μοντέλα και όχι με αυθαίρετες παραδοχές, ιδίως όταν σχεδιάζονται περισσότερες εγκαταστάσεις στην ίδια περιοχή.

Το οικόπεδο στο οποίο προτίθεται να γίνει η επένδυση

Δεν σημαίνει ότι κάθε data center θα προκαλέσει αναγκαστικά σοβαρή βλάβη. Σημαίνει, όμως, ότι οι επιπτώσεις δεν μπορούν να αποκλείονται πριν εξεταστούν επαρκώς.

Ιδιαίτερα όταν το έργο αφορά έναν χώρο στον οποίο οι άνθρωποι ήδη κατοικούν, εργάζονται και μεγαλώνουν τα παιδιά τους.

Η Ευρώπη αναγνωρίζει το πρόβλημα. Η Ελλάδα πώς απαντά;

Η ανάγκη για μεγαλύτερη λογοδοσία των κέντρων δεδομένων δεν αποτελεί μια τοπική ιδιοτροπία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει την αυξανόμενη κατανάλωση ενέργειας και το σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα των data centers. Για τον λόγο αυτό έχει προχωρήσει σε απαιτήσεις υποβολής δεδομένων και πρωτοβουλίες για τη διαφάνεια της ενεργειακής και υδατικής τους απόδοσης.

Παράλληλα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από κέντρα δεδομένων έφτασε περίπου τις 415 TWh το 2024 και προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί έως το 2030.

Πίσω από αυτές τις διεθνείς τάσεις βρίσκεται μια πραγματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο παράγονται και καταναλώνονται οι ψηφιακές υπηρεσίες.

Αλλά ακριβώς επειδή η ανάγκη είναι πραγματική, ο σχεδιασμός δεν μπορεί να είναι πρόχειρος.

Η Ελλάδα χρειάζεται μια σαφή χωροταξική στρατηγική για τα data centers, που θα λαμβάνει υπόψη τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ισχύος, την επάρκεια νερού, τις περιβαλλοντικές αντοχές και την εγγύτητα σε κατοικημένες περιοχές.

Δεν είναι ορθολογικό η χωροθέτηση τέτοιων υποδομών να καθορίζεται κυρίως από τη διαθεσιμότητα ιδιωτικών οικοπέδων και από τις επιμέρους αδειοδοτικές δυνατότητες.

Η τεχνολογική πρόοδος χρειάζεται χώρο. Δεν δικαιούται, όμως, να τον διεκδικεί χωρίς κανόνες.

Ποιο είναι τελικά το αναπτυξιακό όφελος για το Κρυονέρι;

Στον δημόσιο διάλογο, μια επένδυση δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ παρουσιάζεται συχνά ως αυτονόητα θετική για την τοπική οικονομία.

Αλλά το ύψος του επενδυτικού προϋπολογισμού δεν είναι το ίδιο με το τοπικό αναπτυξιακό όφελος.

Πόσες μόνιμες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν για την περιοχή; Ποια θα είναι η πραγματική συμβολή στα δημοτικά έσοδα; Τι επιπλέον υποδομές θα χρειαστούν; Ποιος θα καλύψει το κόστος τους; Υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο για ανταποδοτικά οφέλη και, κυρίως, ποιος θα διασφαλίσει ότι αυτά δεν θα λειτουργήσουν ως υποκατάστατο της περιβαλλοντικής προστασίας;

Αυτές είναι οι ερωτήσεις που πρέπει να προηγούνται των πανηγυρισμών για κάθε μεγάλη επένδυση.

Η πραγματική ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο από το κεφάλαιο που επενδύεται. Μετριέται και από την προστιθέμενη αξία που παραμένει στην τοπική κοινωνία.

Ένα έργο μπορεί να είναι οικονομικά αποδοτικό για τον επενδυτή, τεχνολογικά αναγκαίο για τη χώρα και ταυτόχρονα ακατάλληλο για μια συγκεκριμένη τοποθεσία.

Αυτές οι τρεις διαπιστώσεις δεν είναι αντιφατικές.

Η ανάπτυξη δεν μπορεί να αποφασίζεται ερήμην της κοινωνίας

Η περίπτωση του Κρυονερίου αποτελεί μια δοκιμασία για το πώς αντιλαμβανόμαστε την ανάπτυξη και τον ρόλο της αυτοδιοίκησης.

Η δημοτική αρχή ορθώς προχώρησε σε αρνητική γνωμοδότηση για τη συγκεκριμένη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Όμως η ευθύνη της δεν εξαντλείται εκεί.

Χρειάζεται συνέπεια ανάμεσα στις αποφάσεις και στις διοικητικές ενέργειες, πλήρης ενημέρωση των πολιτών και μια σαφής στρατηγική για τις επιτρεπόμενες χρήσεις και τις περιβαλλοντικές αντοχές όλων των δημοτικών ενοτήτων.

Χρειάζεται, επίσης, η κεντρική διοίκηση να αναλάβει τις δικές της ευθύνες, αντί να αφήνει τις τοπικές κοινωνίες να συγκρούονται εκ των υστέρων με επενδύσεις που έχουν ήδη προχωρήσει σε κρίσιμα στάδια σχεδιασμού.

Και πάνω απ' όλα χρειάζεται να εγκαταλείψουμε μια ξεπερασμένη αντίληψη σύμφωνα με την οποία κάθε μεγάλη επένδυση είναι εξ ορισμού καλή και κάθε αντίδραση της κοινωνίας αποτελεί εμπόδιο στην πρόοδο.

Οι κάτοικοι του Κρυονερίου δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη. Είναι οι άνθρωποι για τους οποίους, υποτίθεται, γίνεται η ανάπτυξη.

Αν μια επένδυση δεν μπορεί να αποδείξει πειστικά ότι συνυπάρχει με την καθημερινότητα και το περιβάλλον μιας κατοικημένης περιοχής, τότε η απάντηση δεν πρέπει να είναι να προσαρμοστεί η κοινωνία στις απαιτήσεις της επένδυσης.

Πρέπει να εξεταστεί μια άλλη χωροθέτηση.

Γιατί η ψηφιακή μετάβαση μπορεί να αποτελεί αναγκαία εθνική προτεραιότητα. Δεν μπορεί, όμως, να οικοδομηθεί πάνω στην υποβάθμιση της ζωής των τοπικών κοινωνιών.

Και το Κρυονέρι δεν είναι, ούτε πρέπει να γίνει, η πίσω αυλή αυτής της μετάβασης.


Πηγές και τεκμηρίωση