Από Νεκτάριος Λειβαδάςστην/στο Αναλύσεις & Απόψειςστις 11/11/2026

Ταμείο Ανάκαμψης: η τελευταία δόση δεν είναι το τέλος της λογοδοσίας

Οι τελικές αξιολογήσεις για Εσθονία και Λουξεμβούργο ανοίγουν μια ουσιαστικότερη συζήτηση: ποιος θα μετρήσει τι απέδωσαν οι επενδύσεις όταν ολοκληρωθούν οι πληρωμές;

Η ολοκλήρωση ενός χρηματοδοτικού προγράμματος δεν πρέπει να σημαίνει ολοκλήρωση της δημόσιας λογοδοσίας. Αυτή είναι η θέση της σύνταξης του Insights.gr με αφορμή τις θετικές προκαταρκτικές αξιολογήσεις που ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 10 Νοεμβρίου 2026 για τα τελευταία αιτήματα πληρωμής της Εσθονίας και του Λουξεμβούργου από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Πρόκειται για αιτήματα 190,6 εκατ. και 59 εκατ. ευρώ αντίστοιχα — όχι για ήδη πραγματοποιημένες εκταμιεύσεις. (cna.org.cy)

Το οικονομικό ερώτημα που αναδεικνύεται είναι μεγαλύτερο από τα συγκεκριμένα ποσά: θα θεωρήσουμε επιτυχία την εκπλήρωση των συμφωνημένων υποχρεώσεων ή θα εξετάσουμε επίσης αν οι επενδύσεις αλλάζουν διαρκώς την καθημερινότητα και την παραγωγική ικανότητα των τόπων;

Τι πιστοποιεί η τελευταία αξιολόγηση

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Εσθονία εκπλήρωσε τα οκτώ ορόσημα και τους 19 στόχους του τελευταίου αιτήματος, σε τομείς όπως οι δεξιότητες, η ενέργεια, η υγεία και η ψηφιοποίηση. Για το Λουξεμβούργο, η αξιολόγηση αφορά τρία ορόσημα και τέσσερις στόχους, μεταξύ άλλων για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθαρές μεταφορές και ψηφιακή δημόσια διοίκηση. Τα ορόσημα είναι συμφωνημένα βήματα υλοποίησης· οι στόχοι περιγράφουν μετρήσιμα αποτελέσματα που συνδέονται με τις πληρωμές. (cna.org.cy)

Η θεσμική διαδρομή παραμένει συγκεκριμένη: ακολουθεί η γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής και κατόπιν η απόφαση πληρωμής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η προκαταρκτική θετική αξιολόγηση δεν ισοδυναμεί με κατάθεση των χρημάτων. Αυτή η διάκριση έχει σημασία, επειδή η πολιτική επικοινωνία δεν πρέπει να προηγείται της διοικητικής πραγματικότητας. (cna.org.cy)

Ο αναγκαίος έλεγχος δεν είναι ο πλήρης απολογισμός

Δεν υποστηρίζουμε ότι τα ορόσημα είναι διακοσμητικά. Αντίθετα, η σύνδεση χρηματοδότησης, μεταρρυθμίσεων και συγκεκριμένων παραδοτέων αποτελεί ουσιαστική απαίτηση πειθαρχίας. Η δική μας ένσταση αφορά την αναγόρευση αυτής της διαδικασίας σε αποκλειστικό μέτρο αναπτυξιακής επιτυχίας.

Μια ψηφιακή υπηρεσία μπορεί να έχει παραδοθεί, αλλά το επόμενο ερώτημα πρέπει να είναι πόσοι πολίτες την χρησιμοποιούν χωρίς βοήθεια. Μια ενεργειακή παρέμβαση μπορεί να έχει ολοκληρωθεί, αλλά χρειάζεται να εξεταστεί αν η εξοικονόμηση διατηρείται. Μια δομή υγείας μπορεί να διαθέτει εξοπλισμό, αλλά η κοινωνική της αξία πρέπει να κρίνεται και από τη δυνατότητα σταθερής λειτουργίας της. Αυτά είναι προτεινόμενα κριτήρια αξιολόγησης, όχι διαπιστώσεις αποτυχίας για τις δύο χώρες.

Για την Ελλάδα, προτείνουμε ο τελικός απολογισμός να οργανωθεί και γεωγραφικά: όχι μόνο ανά υπουργείο ή χρηματοδοτικό άξονα, αλλά ανά περιφέρεια και κατηγορία περιοχής. Να μπορεί ο κάτοικος ενός νησιού, μιας ορεινής κοινότητας ή μιας παραμεθόριας πόλης να δει ποιες υπηρεσίες βελτιώθηκαν και ποιος αναλαμβάνει τη συνέχειά τους.

Το ισχυρό αντίθετο επιχείρημα

Η σοβαρότερη αντίρρηση είναι ότι ζητούμε από ένα προσωρινό εργαλείο να απαντήσει σε ερωτήματα δεκαετίας. Ο Μηχανισμός έχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα: ολοκλήρωση οροσήμων και στόχων έως τις 31 Αυγούστου 2026, τελικά αιτήματα έως τις 30 Σεπτεμβρίου και πληρωμές έως το τέλος του έτους. Η αναμονή για πλήρη μέτρηση μακροχρόνιων επιπτώσεων θα ήταν ασύμβατη με αυτόν τον σχεδιασμό. (data.consilium.europa.eu)

Το επιχείρημα είναι βάσιμο. Δεν προτείνουμε αναδρομική αλλαγή των όρων ούτε καθυστέρηση πληρωμών που δικαιολογούνται από τις συμφωνημένες δεσμεύσεις. Προτείνουμε να διαχωριστούν καθαρά δύο λειτουργίες: ο έλεγχος που επιτρέπει την πληρωμή και η αξιολόγηση που δικαιολογεί την πολιτική επιλογή.

Τρεις δεσμεύσεις για την επόμενη ημέρα

Πρώτον, να δημοσιευθεί ένας κατανοητός απολογισμός ανά περιοχή, με διάκριση ανάμεσα σε παραδοτέα, πραγματική χρήση και αναμενόμενες επιπτώσεις.

Δεύτερον, κάθε υποδομή και υπηρεσία να συνοδεύεται από σχέδιο λειτουργίας: υπεύθυνος φορέας, προσωπικό, συντήρηση και προβλεπόμενοι πόροι.

Τρίτον, να οριστούν ανεξάρτητες αξιολογήσεις μετά την ολοκλήρωση, με δημόσια μεθοδολογία και συμμετοχή των χρηστών των υπηρεσιών.

Η τελευταία δόση αξίζει να αναγνωρίζεται ως διοικητικό επίτευγμα όταν τηρούνται οι όροι. Δεν πρέπει όμως να λειτουργεί ως πολιτική απαλλαγή από περαιτέρω έλεγχο. Η ισορροπημένη θέση είναι απλή: έγκαιρες πληρωμές για τις εκπληρωμένες δεσμεύσεις, διαρκής λογοδοσία για όσα τελικά απέδωσαν.

Πηγές