Άποψη της σύνταξης του Insights.gr
Η χωριστή συλλογή παλιών ρούχων δεν αρκεί για να δημιουργήσει κυκλική οικονομία. Η θέση μας είναι ότι χρειάζεται παραγωγική πολιτική: ευθύνη των επιχειρήσεων για το κόστος των προϊόντων τους, υποδομές διαλογής και χώρος για τοπικές επιχειρήσεις επισκευής και επαναχρησιμοποίησης. Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να οργανώσουμε αποτελεσματικότερα τη μεταφορά αποβλήτων, χωρίς να συγκρατούμε την οικονομική τους αξία.
Αφορμή είναι η δημοσίευση της Eurostat στις 12 Νοεμβρίου 2026, με στοιχεία για το 2024: στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφηκαν 2,3 εκατομμύρια τόνοι κλωστοϋφαντουργικών αποβλήτων, ενώ την ίδια χρονιά υποβλήθηκαν σε επεξεργασία 1,4 εκατομμύρια τόνοι. Πρόκειται για νέα δημοσίευση παλαιότερων δεδομένων, όχι για απολογισμό του 2026. (ec.europa.eu)
Τι κρύβει ένας εντυπωσιακός δείκτης
Το 78% των αποβλήτων που υποβλήθηκαν σε επεξεργασία ανακυκλώθηκε. Η κρίσιμη διευκρίνιση βρίσκεται στον παρονομαστή: αυτό δεν σημαίνει ότι ανακυκλώθηκε το 78% όλων των κλωστοϋφαντουργικών αποβλήτων που δημιουργήθηκαν. Ούτε η ανακύκλωση ταυτίζεται αυτομάτως με την παραγωγή νέων ρούχων από παλιές ίνες. (ec.europa.eu)
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος της μηχανικής ανακύκλωσης καταλήγει σε προϊόντα όπως πανιά ή μονωτικά υλικά. Προειδοποιεί, επίσης, ότι χωρίς επέκταση των δυνατοτήτων διαλογής και ανακύκλωσης, η αυξημένη συλλογή μπορεί να οδηγήσει σε εξαγωγές, αποτέφρωση ή ταφή. Η περιβαλλοντική επίδοση, επομένως, δεν κρίνεται μόνο από το τι μπαίνει στον κάδο, αλλά από το τι συμβαίνει μετά. (eea.europa.eu)
Αυτή πρέπει να είναι και η αφετηρία της οικονομικής πολιτικής. Αν επιβραβεύουμε αποκλειστικά τους συλλεγόμενους τόνους, δημιουργούμε κίνητρο για όγκο. Αν μετράμε την παράταση ζωής των προϊόντων και την αξιοποίηση των υλικών, δημιουργούμε κίνητρο για αξία.
Η ευθύνη δεν τελειώνει στην πώληση
Υπάρχει ήδη θεσμική αλλαγή. Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία για τα απόβλητα τέθηκε σε ισχύ στις 16 Οκτωβρίου 2025, προβλέποντας κοινές αρχές για τη διευρυμένη ευθύνη παραγωγού στα κλωστοϋφαντουργικά και τα υποδήματα. Οι παραγωγοί θα χρηματοδοτούν τη συλλογή και διαχείριση μέσω εισφορών, προσαρμοζόμενων σε κριτήρια όπως η ανθεκτικότητα και η ανακυκλωσιμότητα. Η Επιτροπή προσδιόρισε περιθώριο 20 μηνών για την εθνική μεταφορά και 30 μηνών για τη δημιουργία των σχετικών συστημάτων· η ευρωπαϊκή έναρξη ισχύος δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένη εθνική εφαρμογή. (environment.ec.europa.eu)
Κατά τη συντακτική μας άποψη, αυτή είναι η σωστή κατεύθυνση, εφόσον η εισφορά δεν μετατραπεί σε απλό τέλος χωρίς έλεγχο αποτελέσματος. Χρειάζεται δημόσια πληροφόρηση για τις ποσότητες που συλλέγονται, επαναχρησιμοποιούνται, ανακυκλώνονται ή απορρίπτονται, καθώς και για τους τελικούς προορισμούς τους.
Για την ελληνική περιφέρεια προτείνουμε σχεδιασμό σε δύο επίπεδα: κοινές υποδομές διαλογής όπου απαιτείται κλίμακα και αποκεντρωμένα δίκτυα επισκευής, συλλογής και επαναχρησιμοποίησης. Για νησιωτικούς και ορεινούς δήμους, οι συμβάσεις πρέπει να προβλέπουν ρητά τη συχνότητα εξυπηρέτησης και την κάλυψη της μεταφοράς. Η καθολική υπηρεσία δεν πρέπει να εξαρτάται από το πόσο εμπορικά ελκυστικός είναι κάθε τόπος.
Το ισχυρό αντεπιχείρημα: το κόστος
Η σοβαρότερη ένσταση είναι ότι ένα πυκνό τοπικό δίκτυο μπορεί να αποδειχθεί ακριβό. Γιατί να μην αναλάβουν λίγοι μεγάλοι διαχειριστές ολόκληρη την αλυσίδα, αξιοποιώντας οικονομίες κλίμακας;
Η ένσταση έχει βάρος. Δεν χρειάζεται κάθε δήμος δική του μονάδα, ούτε δικαιολογείται επιδότηση κάθε δραστηριότητας ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Όμως άλλο η συγκέντρωση της τεχνικής επεξεργασίας και άλλο ο αποκλεισμός μικρότερων φορέων από τη συλλογή, την επισκευή και τη μεταπώληση. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος συνδέει την επαναχρησιμοποίηση με δυνατότητες μικρής επιχειρηματικότητας και απασχόλησης, ενώ η αναθεωρημένη οδηγία προβλέπει ειδική μεταχείριση για επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας. (eea.europa.eu)
Η ισορροπημένη επιλογή είναι, συνεπώς, ανταγωνιστικές και ελέγξιμες υπηρεσίες με σαφείς κοινωνικές και γεωγραφικές υποχρεώσεις. Όχι περισσότεροι κάδοι ως αυτοσκοπός, αλλά λιγότερη σπατάλη και περισσότερη αξιοποίηση πριν από την απόρριψη. Αυτό είναι το ουσιαστικό παραγωγικό στοίχημα πίσω από τα παλιά μας ρούχα.