Από Νεκτάριος Λειβαδάςστην/στο Αναλύσεις & Απόψειςστις 18/11/2026

Ο προϋπολογισμός πρέπει να βλέπει την καταστροφή πριν έρθει

Νέα ευρωπαϊκή μελέτη αναδεικνύει τα κενά στην αποτίμηση των δημοσιονομικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι να συνδεθεί η πρόληψη με τον προϋπολογισμό και την προστασία των τοπικών οικονομιών.

Απόψεις — Η συντακτική οπτική του Insights.gr

Η προστασία των δημόσιων οικονομικών δεν μπορεί να αρχίζει όταν κατατίθεται ο λογαριασμός μιας καταστροφής. Αυτή είναι η θέση μας με αφορμή τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2026 στη σειρά οικονομικών μελετών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: ο κλιματικός κίνδυνος πρέπει να ενσωματώνεται στις δημοσιονομικές επιλογές πριν μετατραπεί σε ανάγκη αποζημιώσεων. Η μελέτη εξετάζει πρακτικές σε 18 κράτη-μέλη· αποτελεί συμβολή των συγγραφέων στον διάλογο, όχι νέα δεσμευτική απόφαση της Επιτροπής. (economy-finance.ec.europa.eu)

Το κόστος που δεν αποτυπώνεται εγκαίρως

Οι συγγραφείς εντοπίζουν ένα ουσιαστικό χάσμα. Οι πρακτικές καταγραφής του κόστους προηγούμενων καταστροφών είναι περισσότερο ανεπτυγμένες, αλλά παραμένουν δυσκολίες στην αξιολόγηση μελλοντικών επιπτώσεων και στη σύνδεση των αναλύσεων με τις δημοσιονομικές αποφάσεις. Κατακερματισμένα δεδομένα, περιορισμένη εσωτερική τεχνογνωσία και χρηματοδοτικοί περιορισμοί δυσχεραίνουν αυτή τη μετάβαση. Τα ευρήματα προέρχονται από έρευνα αυτοαξιολόγησης και δεν συνιστούν ομοιόμορφη αξιολόγηση όλων των ευρωπαϊκών διοικήσεων. (economy-finance.ec.europa.eu)

Η κλίμακα του προβλήματος δικαιολογεί την προσοχή. Σύμφωνα με την τρέχουσα αποτίμηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, οι απώλειες περιουσιακών στοιχείων από ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμώνται περίπου στα 920 δισ. ευρώ για το 1980–2025, σε τιμές 2025. Πρόκειται για σωρευτικές οικονομικές ζημιές, όχι για ισόποση δημόσια δαπάνη. Ο Οργανισμός επισημαίνει επίσης ότι οι εκτιμήσεις αναθεωρούνται όταν προκύπτουν νέα στοιχεία. (eea.europa.eu)

Η διάκριση είναι κρίσιμη. Άλλο η καταστροφή μιας ιδιωτικής εγκατάστασης, άλλο η κρατική αποζημίωση και άλλο η απώλεια φορολογικών εσόδων όταν διακόπτεται η παραγωγή. Η νέα μελέτη εξετάζει, μεταξύ άλλων, τις ενδεχόμενες υποχρεώσεις του Δημοσίου: δαπάνες που μπορεί να προκύψουν υπό συγκεκριμένες συνθήκες, χωρίς να αποτελούν ήδη βέβαιη οφειλή. (economy-finance.ec.europa.eu)

Η πρόληψη χρειάζεται γεωγραφία

Κατά τη συντακτική μας εκτίμηση, μια πολιτική που κρίνεται κυρίως από την ταχύτητα των αποζημιώσεων θέτει πολύ χαμηλά τον πήχη. Η έγκαιρη στήριξη είναι απαραίτητη· δεν αποτελεί, όμως, υποκατάστατο της μείωσης του κινδύνου.

Προτείνουμε κάθε σημαντική δημόσια επένδυση να συνοδεύεται από σαφή αξιολόγηση κλιματικής έκθεσης, κόστος συντήρησης και εναλλακτικές λύσεις. Παράλληλα, ο προϋπολογισμός χρειάζεται μια κατανοητή αποτύπωση πιθανών επιβαρύνσεων από διαφορετικά σενάρια καταστροφών. Όχι έναν εντυπωσιακό αριθμό που προσποιείται τη βεβαιότητα, αλλά εύρη εκτιμήσεων, παραδοχές και συγκεκριμένες διοικητικές ευθύνες.

Για την περιφερειακή πολιτική προτείνουμε ένα πρόσθετο κριτήριο: τη λειτουργική σημασία της υποδομής. Ένας δρόμος που αποτελεί τη μοναδική πρόσβαση ενός ορεινού οικισμού δεν πρέπει να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση την κυκλοφορία του. Ούτε ένα δίκτυο ύδρευσης μικρού νησιού μόνο με βάση τον μόνιμο πληθυσμό. Η προστασία της δυνατότητας παραμονής και παραγωγής πρέπει να αποτελεί ρητό στόχο της αξιολόγησης.

Αυτή η οπτική συμβαδίζει με την προειδοποίηση της Κριστίν Λαγκάρντ, σε παρέμβασή της στις 4 Νοεμβρίου: ακόμη και όταν οι άμεσες μακροοικονομικές επιπτώσεις είναι περιορισμένες, τα κλιματικά πλήγματα μπορούν να αφήσουν μόνιμα σημάδια στις πληττόμενες περιφέρειες. Πρόκειται για εκτίμηση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, όχι για πρόβλεψη συγκεκριμένης ελληνικής ζημιάς. (ecb.europa.eu)

Η σοβαρή αντίρρηση: οι πόροι είναι πεπερασμένοι

Το ισχυρότερο αντεπιχείρημα είναι βάσιμο: δεν μπορεί κάθε πιθανός κίνδυνος να δικαιολογεί οποιαδήποτε δαπάνη. Οι προβολές έχουν αβεβαιότητες και μια αδιαφανής επίκληση της «ανθεκτικότητας» μπορεί να νομιμοποιήσει ακριβά έργα χαμηλής χρησιμότητας.

Ακριβώς γι’ αυτό υποστηρίζουμε συγκριτική αξιολόγηση, δημοσιότητα των παραδοχών και έλεγχο αποτελεσμάτων. Η πρόληψη δεν χρειάζεται λευκή επιταγή. Χρειάζεται επιλογές που συγκρίνουν το κόστος παρέμβασης με το κόστος αδράνειας, χωρίς να παραγνωρίζουν ούτε τις κοινωνικές ανάγκες ούτε την αβεβαιότητα.

Η ισορροπημένη θέση δεν είναι «δαπάνες παντού». Είναι να πάψει η καταστροφή να αντιμετωπίζεται ως απρόβλεπτη εξαίρεση στον οικονομικό σχεδιασμό. Ένας αξιόπιστος προϋπολογισμός οφείλει να εξηγεί όχι μόνο τι χρηματοδοτεί σήμερα, αλλά και ποιους μελλοντικούς κινδύνους επιλέγει να περιορίσει.

Πηγές