Από Νεκτάριος Λειβαδάςστην/στο Πολιτική Συνοχήςστις 20/11/2026

ΚΑΠ 2028–2034: Η Ευρώπη επανεξετάζει τις αγροτικές επιδοτήσεις – Τι διακυβεύεται για την ελληνική περιφέρεια

Η νέα ΚΑΠ και τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια 2028–2034 ανοίγουν τη συζήτηση για επιδοτήσεις με μετρήσιμο αποτέλεσμα. Η φινλανδική προειδοποίηση, οι ευρωπαϊκές προτάσεις και το στοίχημα της ελληνικής υπαίθρου.

Η συζήτηση για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) δεν αφορά πλέον μόνο το ύψος των επιδοτήσεων. Αφορά το τι ακριβώς επιδιώκει να διατηρήσει και τι θέλει να αλλάξει η Ευρώπη στην ύπαιθρό της: την εισοδηματική ασφάλεια των παραγωγών, την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας, τη διαχείριση φυσικών πόρων και, τελικά, τη δυνατότητα των τοπικών κοινωνιών να παραμείνουν ζωντανές.

Μια πρόσφατη παρέμβαση του Antti Ronkainen στο Social Europe, με αφετηρία μελέτη για τη Φινλανδία, επαναφέρει ένα δύσκολο ερώτημα: όταν μια επιδότηση στηρίζει το εισόδημα, αλλά δεν οδηγεί σε ουσιαστική αλλαγή της παραγωγής ή σε μετρήσιμη περιβαλλοντική πρόοδο, τι ακριβώς χρηματοδοτεί ο Ευρωπαίος φορολογούμενος; Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερο βάρος ενώ διαμορφώνεται ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός της περιόδου 2028–2034.

Η φινλανδική προειδοποίηση: επιδοτήσεις χωρίς επαρκές αποτέλεσμα

Ο Ronkainen αναφέρει ότι, σύμφωνα με τη μελέτη που παρουσιάζει, το 77% των ετήσιων αγροτικών ενισχύσεων στη Φινλανδία λειτουργεί αντίθετα προς τους κλιματικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κριτική επικεντρώνεται κυρίως στη στήριξη βάσει έκτασης ή παραγωγής, η οποία μπορεί να συντηρεί υφιστάμενες πρακτικές χωρίς να εξασφαλίζει αντίστοιχο περιβαλλοντικό όφελος.

Το ποσοστό αφορά τη Φινλανδία και τη συγκεκριμένη ερευνητική προσέγγιση. Δεν αποτελεί εκτίμηση για το σύνολο της ευρωπαϊκής ΚΑΠ, ούτε μπορεί να μεταφερθεί αυτομάτως στην Ελλάδα. Ωστόσο, φωτίζει μια ευρύτερη αντίφαση: οι αγροτικές ενισχύσεις καλούνται να υπηρετήσουν ταυτόχρονα την επιβίωση των εκμεταλλεύσεων, την επισιτιστική ασφάλεια και την πράσινη μετάβαση, χωρίς πάντοτε να μετριέται με επάρκεια το αποτέλεσμα σε κάθε έναν από αυτούς τους στόχους.

Η πρόταση του αρθρογράφου είναι να μεταφερθεί μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων από την απλή κατοχή επιλέξιμων εκτάσεων στην επιβράβευση αποτελεσμάτων, όπως η προστασία της βιοποικιλότητας, η βελτίωση του εδάφους και η μείωση εκπομπών. Είναι μια ουσιαστική κατεύθυνση συζήτησης, όχι όμως μια λύση που μπορεί να εφαρμοστεί μηχανικά σε κάθε χώρα και σε κάθε είδος καλλιέργειας.

Τι προβλέπεται –και τι δεν έχει ακόμη αποφασιστεί– για το 2028–2034

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει τη χρηματοδότηση της νέας ΚΑΠ μέσα από ένα ευρύτερο Ταμείο Εθνικών και Περιφερειακών Εταιρικών Σχέσεων, ύψους 865 δισ. ευρώ. Στο προτεινόμενο πλαίσιο, τουλάχιστον 293,7 δισ. ευρώ προορίζονται ειδικά για εισοδηματική στήριξη των γεωργών. Επιπλέον πόροι του ευρύτερου ταμείου θα μπορούσαν να κατευθυνθούν, ανάλογα με τις εθνικές επιλογές και τους κανόνες που τελικά θα συμφωνηθούν, και σε αγροτικές ή αναπτυξιακές δράσεις.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης σταδιακά μειούμενη στήριξη ανάλογα με την έκταση, ανώτατο όριο 100.000 ευρώ ετησίως ανά εκμετάλλευση και μεγαλύτερη στόχευση στους μικρούς και νέους αγρότες. Πρόκειται, ωστόσο, για προτάσεις και όχι για οριστικά εφαρμοστέους κανόνες.

Στις 26 Οκτωβρίου 2026 το Συμβούλιο της ΕΕ κατέληξε σε μερική διαπραγματευτική θέση για το πλαίσιο της μελλοντικής ΚΑΠ, ενώ έχει ήδη διαμορφώσει μερική θέση και για τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια. Τα οικονομικά μεγέθη και κρίσιμες πλευρές της νέας αρχιτεκτονικής παραμένουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Η συζήτηση, συνεπώς, δεν είναι αν η νέα δομή εφαρμόζεται ήδη, αλλά ποια τελική μορφή θα λάβει και ποιος θα έχει λόγο στον σχεδιασμό της.

Η ελληνική ύπαιθρος δεν ξεκινά από την ίδια αφετηρία

Η ελληνική γεωργία χαρακτηρίζεται από μικρές και συχνά κατακερματισμένες εκμεταλλεύσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Ελλάδα, υπάρχουν περίπου 600.000 γεωργικές εκμεταλλεύσεις, με μέσο μέγεθος γύρω στα 7 εκτάρια. Η διάρθρωση αυτή προσφέρει διαφορετικές δυνατότητες, αλλά και σημαντικούς περιορισμούς ως προς τις επενδύσεις, την πρόσβαση στην τεχνογνωσία και τις οικονομίες κλίμακας.

Η σημασία των ενισχύσεων είναι μεγάλη. Ο ΟΟΣΑ κατέγραφε, με βάση τα προγραμματισμένα στοιχεία της περιόδου 2023–2027 που ήταν διαθέσιμα τον Φεβρουάριο του 2025, συνολικό προϋπολογισμό περίπου 14,28 δισ. ευρώ για το ελληνικό Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ, συμπεριλαμβανομένης της σχετικής εθνικής συγχρηματοδότησης. Από αυτόν, περίπου 9,62 δισ. αφορούσαν άμεσες ενισχύσεις και 4,40 δισ. αγροτική ανάπτυξη. Πρόκειται για προγραμματισμένα ποσά του υφιστάμενου κύκλου και όχι για εγκεκριμένη κατανομή του 2028–2034.

Μια απότομη μετακίνηση από την εισοδηματική στήριξη σε ένα αποκλειστικά ανταγωνιστικό σύστημα «πληρωμής βάσει αποτελέσματος» θα μπορούσε να επιβαρύνει παραγωγούς που ήδη αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος, ακραία καιρικά φαινόμενα και περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια. Από την άλλη πλευρά, η διατήρηση των ίδιων επιδοτήσεων χωρίς έλεγχο της αναπτυξιακής τους απόδοσης δύσκολα θα αντιστρέψει τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού ή την αποδυνάμωση της περιφέρειας.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «επιδοτήσεις ή περιβάλλον». Είναι πώς οι αναγκαίες ενισχύσεις θα συνδεθούν με μια ανθεκτικότερη, παραγωγικότερη και κοινωνικά βιώσιμη αγροτική οικονομία.

Από το αγροτεμάχιο στον τόπο: η διάσταση της Πολιτικής Συνοχής

Η ενδεχόμενη ένταξη αγροτικής πολιτικής και Πολιτικής Συνοχής σε ένα κοινό πλαίσιο εθνικών και περιφερειακών σχεδίων έχει διπλή ανάγνωση. Μπορεί να διευκολύνει συνδυασμένες παρεμβάσεις: παραγωγή μαζί με διαχείριση νερού, μεταποίηση, υποδομές, δεξιότητες, καινοτομία και πρόσβαση σε υπηρεσίες. Μπορεί όμως και να οδηγήσει σε ισχυρότερο κεντρικό έλεγχο των κατανομών, εάν οι περιφέρειες και οι τοπικές κοινωνίες περιοριστούν σε έναν τυπικό συμβουλευτικό ρόλο.

Η μερική θέση του Συμβουλίου για τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια αναγνωρίζει ρητά την ανάγκη συμμετοχής των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών. Το ουσιαστικό ερώτημα για την Ελλάδα είναι πώς αυτή η αρχή θα μετατραπεί σε πραγματική αρμοδιότητα συνδιαμόρφωσης.

Στη Θεσσαλία, για παράδειγμα, μια χωρικά ολοκληρωμένη προσέγγιση θα έπρεπε να εξετάζει από κοινού την αγροτική παραγωγή, την ανθεκτικότητα απέναντι στις πλημμύρες και την αποτελεσματική χρήση νερού. Στην Κρήτη η διαχείριση των υδατικών πόρων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται χωριστά από τις επιλογές καλλιέργειας και την τοπική μεταποίηση. Στον Έβρο, η ανανέωση της αγροτικής οικονομίας συνδέεται με την παραμονή νέων ανθρώπων, την πρόσβαση σε υποδομές και τη λειτουργία τοπικών παραγωγικών δικτύων. Αυτές είναι αναπτυξιακές προτεραιότητες προς σχεδιασμό και αξιολόγηση, όχι διαπιστώσεις ότι υπάρχουν ήδη αντίστοιχα ολοκληρωμένα προγράμματα.

Να μετράμε περισσότερα από τις απορροφήσεις

Εάν η Ελλάδα θέλει η νέα ΚΑΠ να λειτουργήσει ως πραγματικό εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης, χρειάζεται ένα σαφές πλαίσιο αποτελεσμάτων. Όχι μόνο πόσα χρήματα καταβλήθηκαν και σε πόσα στρέμματα, αλλά ποια μεταβολή επιτεύχθηκε στην παραγωγική προστιθέμενη αξία, στην ανθεκτικότητα των εδαφών, στη χρήση νερού, στην εγκατάσταση νέων παραγωγών και στη διατήρηση της τοπικής απασχόλησης.

Η μετάβαση αυτή προϋποθέτει αξιόπιστα δεδομένα, γεωχωρική παρακολούθηση, συμβουλευτική υποστήριξη και κανόνες προσαρμοσμένους στις διαφορές ανάμεσα στις πεδινές καλλιέργειες, την ορεινή κτηνοτροφία και τη νησιωτική παραγωγή. Χρειάζεται επίσης προβλέψιμο μεταβατικό διάστημα: ο μικρός παραγωγός δεν μπορεί να υποχρεωθεί να αποδείξει μόνος του περίπλοκους περιβαλλοντικούς δείκτες χωρίς τεχνική βοήθεια.

Παράλληλα, οι νέες περιβαλλοντικές προϋποθέσεις πρέπει να αξιολογούνται και ως προς το κόστος εφαρμογής τους. Μια ενίσχυση που ανταμείβει πραγματικές αλλαγές στη διαχείριση γης μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από μια οριζόντια πληρωμή. Δεν θα είναι, όμως, κοινωνικά δίκαιη εάν αποκλείει τις εκμεταλλεύσεις που δεν διαθέτουν πόρους για την αρχική επένδυση.

Η μεταρρύθμιση θα κριθεί στην ελληνική περιφέρεια

Η συζήτηση που άνοιξε το Social Europe αξίζει να μεταφερθεί στην Ελλάδα χωρίς εύκολες γενικεύσεις από τη φινλανδική περίπτωση. Το 77% δεν αποτελεί ελληνικό δείκτη. Αποτελεί, όμως, αφορμή για να ζητήσουμε μια ειλικρινή απάντηση: ποιες αγροτικές ενισχύσεις προστατεύουν αναγκαία το εισόδημα και ποιες δημιουργούν παράλληλα μετρήσιμη αξία για την παραγωγή, το περιβάλλον και τους τόπους;

Η ΚΑΠ της επόμενης περιόδου δεν πρέπει να γίνει ούτε ένα ανεξέλεγκτο σύστημα διατήρησης του παρελθόντος ούτε μια περιβαλλοντική μεταρρύθμιση που αφήνει εκτεθειμένους τους μικρούς αγρότες. Η αναπτυξιακή της επιτυχία θα εξαρτηθεί από το αν οι πόροι συνδεθούν με πραγματικές τοπικές στρατηγικές, με ουσιαστικό ρόλο των περιφερειών και με αποτελέσματα που θα μπορούν να ελεγχθούν δημόσια.

Το σημαντικότερο αποτέλεσμα θα είναι να μπορεί ο νέος παραγωγός όχι απλώς να επιδοτείται, αλλά να ζει αξιοπρεπώς, να επενδύει και να παραμένει στον τόπο του.


Πηγές και τεκμηρίωση