Από Νεκτάριος Λειβαδάςστην/στο Αναλύσεις & Απόψειςστις 07/11/2026

Η γεωγραφία των ευκαιριών: γιατί μισθοί, υπηρεσίες και κοινωνική ζωή καθορίζουν το μέλλον της περιφέρειας | Insights Analysis

Ανάλυση της νέας έκθεσης ΟΟΣΑ και των στοιχείων Eurostat για το τριπλό στοίχημα της ελληνικής περιφέρειας: εργασία, υπηρεσίες και ποιότητα ζωής.

Insights Analysis — Ερευνητικό ερώτημα: Μπορεί μια ελληνική περιφέρεια να συγκρατήσει νέους κατοίκους εάν βελτιωθούν οι υποδομές της αλλά παραμείνουν χαμηλοί οι μισθοί και περιορισμένες οι κοινωνικές ευκαιρίες;

Η περιφερειακή πολιτική συχνά αναγνωρίζει την ανάγκη αποκέντρωσης, αλλά αξιολογεί την πρόοδο κυρίως μέσω χρηματοδοτήσεων, εντάξεων έργων και απορρόφησης πόρων. Δύο νέες δημοσιεύσεις του Νοεμβρίου 2026 — η έκθεση OECD Regions and Cities at a Glance 2026 και τα στοιχεία της Eurostat για τις ετήσιες αμοιβές — δείχνουν γιατί η πραγματική αναπτυξιακή εικόνα είναι πιο σύνθετη.

1. Η παραγωγικότητα δεν κατανέμεται ισόρροπα

Στην έκθεση της 4ης Νοεμβρίου, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η συγκέντρωση υπηρεσιών έντασης γνώσης και καινοτομίας στα μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα τροφοδοτεί νέες ανισότητες. Οι περιοχές με χαμηλότερη παραγωγικότητα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν πρόσθετη δυσκολία καθώς συρρικνώνεται ο πληθυσμός εργασιακής ηλικίας.

Η αύξηση της απασχόλησης, η οποία ιστορικά βοηθούσε τη σύγκλιση, έχει πλέον περιορισμούς. Για μια περιοχή που χάνει κατοίκους, δεν αρκεί να δημιουργήσει μερικές νέες θέσεις εργασίας εάν δεν προσφέρει παραγωγική προοπτική και δυνατότητα εξέλιξης.

Αυτό σημαίνει ότι ο σχεδιασμός πρέπει να εξετάζει ταυτόχρονα επενδύσεις, δεξιότητες, πρόσβαση σε γνώση και συνεργασίες με επιχειρήσεις. Η τοπική παραγωγή χρειάζεται πρόσβαση σε δίκτυα και αγορές, ενώ οι περιφερειακοί θεσμοί πρέπει να έχουν την ικανότητα να οργανώνουν τέτοια οικοσυστήματα.

2. Η ελληνική μισθολογική απόσταση

Η Eurostat ανακοίνωσε στις 6 Νοεμβρίου ότι ο μέσος ετήσιος μισθός σε ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης ήταν 18.800 ευρώ στην Ελλάδα το 2025, έναντι 41.500 ευρώ στην ΕΕ. Πρόκειται για ονομαστικά ποσά, όχι για σύγκριση καθαρών εισοδημάτων ή αγοραστικής δύναμης.

Παρά τον μεθοδολογικό περιορισμό, τα στοιχεία υποδεικνύουν το μέγεθος της πρόκλησης. Εάν μια περιοχή επιδιώκει να διατηρήσει ανθρώπινο δυναμικό, πρέπει να διαθέτει εργασία που παρέχει επαρκές εισόδημα και προοπτική. Η δημιουργία νέων καταλυμάτων ή αναπλασμένων δημόσιων χώρων δεν υποκαθιστά την ανάγκη για παραγωγικές θέσεις εργασίας.

3. Οι νέοι αξιολογούν και την καθημερινότητα

Η ίδια έκθεση του ΟΟΣΑ καταγράφει ότι, στις χώρες του δείγματός του, το 22% των νέων κάτω των 35 ετών που κατοικούν στην ύπαιθρο δηλώνει δυσαρέσκεια για τις ευκαιρίες κοινωνικοποίησης, έναντι 15% στις πόλεις. Η Ελλάδα αναφέρεται μεταξύ των χωρών με ιδιαίτερα έντονο σχετικό χάσμα μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών.

Αυτό προσθέτει μια σημαντική διάσταση στη φιλοσοφία του Right to Stay. Η απόφαση παραμονής δεν είναι αποκλειστικά λογιστικός υπολογισμός. Επηρεάζεται από τις υπηρεσίες υγείας, τις συγκοινωνίες, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό και την ποιότητα των σχέσεων μέσα σε μια κοινότητα.

Η χαμηλότερη τιμή κατοικίας σε μια απομακρυσμένη περιοχή δεν αρκεί για να ισοσταθμίσει την απουσία ευκαιριών. Αντίστοιχα, η αύξηση της επισκεψιμότητας ενός προορισμού δεν συνεπάγεται ότι οι νέοι κάτοικοί του αποκτούν καλύτερη ζωή.

4. Η γήρανση και ο κλιματικός κίνδυνος ως πολλαπλασιαστές

Ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι ορισμένες περιοχές συνδυάζουν γήρανση και μείωση πληθυσμού με αυξανόμενη έκθεση σε θερμικό στρες. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ζήτηση για κοινωνικές υποδομές και η ανάγκη προστασίας των κρίσιμων υπηρεσιών μπορεί να αυξάνονται την ώρα που στενεύει η τοπική παραγωγική βάση.

Η απάντηση απαιτεί σχέδια που συνδυάζουν κοινωνική προστασία, ενεργειακή αποδοτικότητα, κλιματική προσαρμογή και τοπική οικονομία. Η χωρική ανάπτυξη δεν χωρίζεται φυσικά σε ανεξάρτητα διοικητικά κεφάλαια.

5. Από τη χρηματοδότηση στο μετρήσιμο αποτέλεσμα

Η περίοδος 2028–2034 προσφέρει μια ευκαιρία να σχεδιαστούν ολοκληρωμένες παρεμβάσεις με αφετηρία τις πραγματικές ανάγκες των τόπων. Μια τοποκεντρική στρατηγική θα μπορούσε να επιλέγει συγκεκριμένες ομάδες οικισμών, να καταγράφει τα εμπόδια απασχόλησης και πρόσβασης σε υπηρεσίες και να οργανώνει συμπληρωματικές δράσεις με κοινούς δείκτες.

Τρεις ενδεικτικοί δείκτες θα μπορούσαν να έχουν ιδιαίτερη σημασία: η εξέλιξη των καλών θέσεων εργασίας, ο πραγματικός χρόνος πρόσβασης των κατοίκων σε βασικές υπηρεσίες και η δυνατότητα των νέων να παραμένουν σε μια περιοχή χωρίς να θυσιάζουν την ποιότητα ζωής τους.

Συμπέρασμα

Το δημογραφικό πρόβλημα της περιφέρειας δεν θα αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με χρηματοδοτικά πακέτα. Χρειάζεται να αναδιαμορφωθεί η ίδια η γεωγραφία των ευκαιριών. Η πρόοδος δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα έργα ολοκληρώθηκαν, αλλά από το αν περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.

Πρωτογενείς πηγές