Από Ελπίδα Αθανασίουστην/στο Αναλύσεις & Απόψειςστις 15/11/2026 Ετικέτες: Η Μεγάλη Εικόνα

Η Μεγάλη Εικόνα | 46/2026

Η ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση των δημόσιων συμβάσεων ανοίγει ένα ουσιαστικότερο ερώτημα: πώς οι δημόσιες αγορές μπορούν να υπηρετούν την ποιότητα, τον ανταγωνισμό και την ανάπτυξη κάθε τόπου.

Εβδομαδιαία στήλη γνώμης

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα κράτος που να αγοράζει καλύτερα, όχι απλώς γρηγορότερα. Αυτή θα έπρεπε να είναι η αφετηρία της συμμετοχής της στην ευρωπαϊκή συζήτηση για τη μεταρρύθμιση των δημόσιων συμβάσεων: πώς κάθε δημόσια δαπάνη μετατρέπεται σε αξιόπιστη υπηρεσία, ανθεκτικό εξοπλισμό και πραγματικό κοινωνικό αποτέλεσμα.

Η αφορμή είναι συγκεκριμένη. Η ημερήσια διάταξη που εξέδωσε το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 12 Νοεμβρίου προβλέπει συνέχιση της εξέτασης της πρότασης για την ευρωπαϊκή πράξη δημόσιων συμβάσεων στις 19 και 20 Νοεμβρίου 2026. Πρόκειται για νομοθετική πρόταση υπό διαπραγμάτευση, όχι για νέους κανόνες που έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ. (data.consilium.europa.eu)

Η πρόταση της Επιτροπής επιδιώκει απλούστερες, περισσότερο ψηφιακές και στρατηγικά προσανατολισμένες προμήθειες, με περιβαλλοντικές, κοινωνικές και άλλες παραμέτρους. Η προβλεπόμενη αντικατάσταση τριών οδηγιών από έναν κανονισμό δίνει στη συζήτηση ιδιαίτερο θεσμικό βάρος. Δεν πρόκειται μόνο για αλλαγή εντύπων. (single-market-economy.ec.europa.eu)

Πριν από τον διαγωνισμό υπάρχει η δημόσια ανάγκη

Το πρώτο πολιτικό ερώτημα δεν είναι ποια διαδικασία θα επιλεγεί. Είναι τι ακριβώς χρειάζεται η κοινωνία και πώς θα αποδειχθεί ότι το απέκτησε.

Ας σκεφτούμε μια υποθετική προμήθεια οχημάτων για έναν ορεινό δήμο. Το ουσιαστικό ζητούμενο δεν θα έπρεπε να είναι μόνο η τιμή αγοράς. Θα έπρεπε να συνεκτιμώνται η καταλληλότητα για το ανάγλυφο, η διαθεσιμότητα συντήρησης, το κόστος λειτουργίας και ο χρόνος κατά τον οποίο τα οχήματα μπορούν πράγματι να εξυπηρετούν τους κατοίκους.

Το ίδιο πολιτικό κριτήριο πρέπει να καθοδηγεί μια ψηφιακή υπηρεσία ή τον εξοπλισμό ενός δημοτικού κτιρίου: όχι πόσα παραδόθηκαν, αλλά ποιο πρόβλημα λύθηκε και για πόσο χρόνο.

Η ανάθεση μιας σύμβασης είναι διοικητικό ορόσημο. Δεν είναι από μόνη της κοινωνικό αποτέλεσμα.

Απλούστευση χωρίς υποχώρηση του ανταγωνισμού

Υπάρχει μια σοβαρή προειδοποίηση από το παρελθόν. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, στην ειδική έκθεση 28/2023, διαπίστωσε υποχώρηση του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις της Ένωσης κατά τη δεκαετία έως το 2021. Πρόκειται για ιστορικό εύρημα, όχι για μέτρηση της σημερινής ελληνικής κατάστασης. Αρκεί, όμως, για να υπενθυμίσει ότι οι διαδικαστικές μεταρρυθμίσεις πρέπει να αξιολογούνται και ως προς την πραγματική λειτουργία της αγοράς. (eca.europa.eu)

Η θέση μας είναι ότι η ταχύτητα πρέπει να συνδυάζεται με περισσότερες ουσιαστικές ευκαιρίες συμμετοχής. Απλές και σαφείς απαιτήσεις, έγκαιρη ενημέρωση, αιτιολογημένες προδιαγραφές και δημόσια παρακολούθηση της εκτέλεσης πρέπει να αποτελούν ενιαίο σχέδιο.

Αυτό δεν σημαίνει προνομιακή μεταχείριση οποιουδήποτε τοπικού προμηθευτή. Σημαίνει να μη σχεδιάζουμε ένα σύστημα στο οποίο μόνο οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις μπορούν να καταλάβουν τις απαιτήσεις, να προετοιμάσουν φάκελο και να αναλάβουν το διοικητικό κόστος συμμετοχής.

Ούτε πρέπει η επίκληση της ποιότητας να γίνει καταφύγιο αδιαφάνειας. Κάθε ποιοτικό κριτήριο οφείλει να είναι συγκεκριμένο, ελέγξιμο και συνδεδεμένο με το αντικείμενο της αγοράς.

Ο μικρός δήμος δεν χρειάζεται μόνο νέο κανονισμό

Εδώ βρίσκεται η περιφερειακή διάσταση της μεταρρύθμισης. Σε έγγραφο της 5ης Νοεμβρίου, το Συμβούλιο επισημαίνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα κληθούν να εφαρμόσουν τις νέες διαδικασίες, τις ψηφιακές απαιτήσεις και τα στρατηγικά κριτήρια. Με αυτή την αιτιολογία προτείνεται να ζητηθεί η γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών. Δεν πρόκειται για τελική έγκριση της μεταρρύθμισης, αλλά για αναγνώριση της σημασίας των φορέων εφαρμογής. (data.consilium.europa.eu)

Η ελληνική προτεραιότητα θα έπρεπε επομένως να είναι η συγκρότηση επαρκούς δημόσιας ικανότητας αγορών. Προτείνουμε κοινές ομάδες τεχνικής και διοικητικής υποστήριξης για μικρούς δήμους, με σταθερό προσωπικό και σαφή ευθύνη απέναντι στις δημοτικές αρχές. Ιδίως για ορεινές, νησιωτικές και παραμεθόριες περιοχές, η υποστήριξη αυτή πρέπει να θεωρείται υποδομή ισότητας.

Χρειάζεται, ωστόσο, ένα όριο: κοινή τεχνογνωσία δεν σημαίνει υποχρεωτικά συγκέντρωση όλων των αποφάσεων και όλων των συμβάσεων. Η πρότασή μας είναι να συγκεντρώνεται η εξειδίκευση όπου απαιτείται, αλλά η τεκμηρίωση της τοπικής ανάγκης να παραμένει κοντά στους κατοίκους.

Τρεις δεσμεύσεις με μετρήσιμο περιεχόμενο

Η ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση προσφέρει την ευκαιρία για μια ελληνική μεταρρυθμιστική ατζέντα με τρεις άξονες:

  • Σχεδιασμός πριν από την προκήρυξη. Κάθε σημαντική αγορά να συνοδεύεται από σαφή περιγραφή της ανάγκης, του αναμενόμενου αποτελέσματος και του συνολικού κόστους λειτουργίας.
  • Επαγγελματική επάρκεια και συνέχεια. Οι υπηρεσίες προμηθειών να υποστηρίζονται με κατάρτιση, κοινά εργαλεία και πρόσβαση σε εξειδικευμένη βοήθεια, αντί να εξαρτώνται από περιστασιακές λύσεις.
  • Λογοδοσία μετά την παράδοση. Να δημοσιοποιούνται κατανοητά στοιχεία για τον ανταγωνισμό, τις καθυστερήσεις, τις τροποποιήσεις και την επίτευξη των στόχων της σύμβασης.

Η εύλογη αντίρρηση είναι ότι όλα αυτά μπορεί να προσθέσουν νέα γραφειοκρατία. Γι’ αυτό προτείνουμε αναλογικότητα: διαφορετικό βάθος τεκμηρίωσης για μια απλή αγορά και διαφορετικό για μια σύνθετη, πολυετή σύμβαση. Στόχος δεν είναι περισσότερα δικαιολογητικά, αλλά καλύτερες αποφάσεις.

Η μεταρρυθμιστική αφετηρία του Insights.gr, σε εκδοτική συγγένεια με τις αναπτυξιακές αρχές του Σωματείου «ΔΙΑΖΩΜΑ», είναι ότι η επένδυση χρειάζεται θεσμούς που μπορούν να τη σχεδιάσουν, να την υλοποιήσουν και να τη διατηρήσουν λειτουργική. Αυτή είναι θέση της στήλης, όχι απόδοση συγκεκριμένης τοποθέτησης στο Σωματείο.

Το καλό κράτος δεν αποδεικνύεται τη στιγμή που υπογράφει. Αποδεικνύεται όταν ο πολίτης χρησιμοποιεί αυτό που αγοράστηκε για λογαριασμό του. Εκεί πρέπει να μεταφερθεί το κέντρο βάρους της συζήτησης.

Πηγές