Άποψη της σύνταξης του Insights.gr
Η σωστή φορολογία καπνού πρέπει να κρίνεται από το πόσο περιορίζει την εξάρτηση, όχι μόνο από το πόσα εισπράττει. Αυτή είναι η θέση μας μετά την αποτυχία επίτευξης τελικής συμφωνίας στο Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Υποθέσεων της ΕΕ, το Ecofin, στις 9 Νοεμβρίου 2026. Η μεταρρύθμιση παραμένει υπό διαπραγμάτευση· δεν αποτελεί ψηφισμένη ευρωπαϊκή απόφαση ούτε συνεπάγεται αυτομάτως νέες ελληνικές τιμές. (consilium.europa.eu)
Το Συμβούλιο ανακοίνωσε ότι τα περισσότερα κράτη υποστήριξαν το συμβιβαστικό κείμενο της προεδρίας, αλλά ένα κράτος δήλωσε ότι δεν μπορούσε να το αποδεχθεί. Η προεδρία επιδιώκει τη συνέχιση των προσπαθειών για ομόφωνη συμφωνία. Δεν χρειάζεται να αποδώσουμε ατεκμηρίωτα κίνητρα στην αντίρρηση για να αναγνωρίσουμε το πολιτικό διακύβευμα: ποια φορολογική αλλαγή μπορεί να είναι ταυτόχρονα αποτελεσματική και κοινωνικά υπερασπίσιμη; (consilium.europa.eu)
Περισσότερο από μια αύξηση φόρων
Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παρουσιάστηκε στις 16 Ιουλίου 2025. Προβλέπει αναπροσαρμογή των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης και επέκταση του εναρμονισμένου πλαισίου σε νεότερα προϊόντα, όπως υγρά ηλεκτρονικών τσιγάρων και σακουλάκια νικοτίνης. Περιλαμβάνει επίσης ενισχυμένη παρακολούθηση του ακατέργαστου καπνού για την αντιμετώπιση της παράνομης παραγωγής. Αυτά περιγράφουν την πρόταση της Επιτροπής, όχι κατ’ ανάγκην κάθε λεπτομέρεια του μεταγενέστερου συμβιβασμού. (taxation-customs.ec.europa.eu)
Η οικονομική λογική μιας κοινής βάσης είναι ισχυρή. Η ίδια η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα νέα προϊόντα φορολογούνται ήδη από πολλά κράτη, αλλά με διαφορετικούς τρόπους και συντελεστές. Κατά τη συντακτική μας εκτίμηση, η εναρμόνιση έχει αξία όταν περιορίζει τα ρυθμιστικά κενά και κάνει τους κανόνες προβλέψιμους — όχι όταν χρησιμοποιείται ως συνώνυμο μιας αδιαφοροποίητης επιβάρυνσης. (taxation-customs.ec.europa.eu)
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει τη φορολογία ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο περιορισμού της κατανάλωσης καπνού, ιδίως στους νέους και στις ομάδες χαμηλού εισοδήματος. Αυτό προσφέρει σοβαρό επιχείρημα υπέρ της μεταρρύθμισης. Δεν απαλλάσσει, όμως, τις κυβερνήσεις από την υποχρέωση να εξηγούν πώς θα υποστηρίξουν όσους δυσκολεύονται να απεξαρτηθούν. (who.int)
Το ισχυρότερο αντίθετο επιχείρημα
Η σοβαρότερη ένσταση δεν είναι ότι οι φόροι δεν επηρεάζουν τη ζήτηση. Είναι ότι μια απότομη αύξηση μπορεί να επιβαρύνει όσους συνεχίζουν να αγοράζουν, να ανατρέψει τον προγραμματισμό νόμιμων επιχειρήσεων και να δυσκολέψει τον έλεγχο της αγοράς. Η συνοπτική εκτίμηση επιπτώσεων της Επιτροπής αναγνωρίζει ότι ορισμένες επιλογές συνεπάγονται πρωτοφανείς αυξήσεις για συγκεκριμένα προϊόντα και αβεβαιότητα για τις πωλήσεις και το κόστος συμμόρφωσης. Πρόκειται για πραγματικό ζήτημα σχεδιασμού, όχι για ένσταση που πρέπει να απορρίπτεται συλλήβδην. (taxation-customs.ec.europa.eu)
Ωστόσο, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η μόνιμη ακινησία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι υπάρχουν χώρες που αντιμετώπισαν επιτυχώς το παράνομο εμπόριο παράλληλα με αυξήσεις φόρων και τιμών. Συνεπώς, κατά την εκτίμησή μας, ο κίνδυνος παρανομίας δικαιολογεί καλύτερη επιτήρηση και εφαρμογή, όχι εγκατάλειψη του στόχου. (who.int)
Η ελληνική απάντηση χρειάζεται κοινωνικό και τοπικό σχέδιο
Για την Ελλάδα προτείνουμε τρεις δεσμεύσεις πριν από οποιαδήποτε εφαρμογή: δημόσια αποτίμηση των επιπτώσεων ανά εισοδηματική ομάδα, προβλέψιμη μετάβαση για τις νόμιμες επιχειρήσεις και συγκεκριμένο σχέδιο ελέγχων στην εφοδιαστική αλυσίδα. Ούτε αιφνιδιασμοί ούτε εξαιρέσεις χωρίς τεκμηρίωση.
Η περιφερειακή διάσταση πρέπει επίσης να ενσωματωθεί στον σχεδιασμό. Προτείνουμε η υποστήριξη διακοπής καπνίσματος να σχεδιαστεί με ισότιμη πρόσβαση για κατοίκους ορεινών, νησιωτικών και παραμεθόριων περιοχών. Παράλληλα, κάθε παρέμβαση στην αλυσίδα παραγωγής και εμπορίας χρειάζεται αξιολόγηση των τοπικών επιπτώσεων και, όπου τεκμηριώνεται ανάγκη, υποστήριξη προσαρμογής.
Το τελικό κριτήριο πρέπει να είναι δημόσιο και μετρήσιμο: λιγότερη κατανάλωση, αποτελεσματικότεροι έλεγχοι και μικρότερες κοινωνικές ανισότητες. Υποστηρίζουμε μια ευρωπαϊκή συμφωνία με αυτά τα χαρακτηριστικά. Όχι μια μεταρρύθμιση που επικαλείται τη δημόσια υγεία, αλλά αξιολογείται τελικά μόνο από την απόδοση του ταμείου.