Άποψη της σύνταξης του Insights.gr
Η ευρωπαϊκή άμυνα δεν μπορεί να οικοδομηθεί αποκλειστικά πάνω στην άνιση δυνατότητα των κρατών να δανείζονται. Αυτή είναι η θέση μας με αφορμή το πρόγραμμα του Eurogroup της 9ης Νοεμβρίου 2026: η χρηματοδότηση της άμυνας περιλαμβάνεται στη συνεδρίαση διευρυμένης σύνθεσης, όπως επιβεβαιώνει η επίσημη ενημέρωση που δημοσιεύθηκε στις 6 Νοεμβρίου. Πρόκειται για προγραμματισμένη συζήτηση, όχι για ανακοίνωση νέας χρηματοδοτικής απόφασης. Το πολιτικό ερώτημα, ωστόσο, είναι ήδη σαφές: ποιος αναλαμβάνει το κόστος μιας ασφάλειας που θεωρούμε κοινή; (consilium.europa.eu)
Η ευελιξία δεν είναι χρηματοδότηση
Δύο εργαλεία χρειάζεται να διακρίνονται. Ο μηχανισμός Security Action for Europe — SAFE, δηλαδή «Δράση για την Ασφάλεια της Ευρώπης» — προβλέπει έως 150 δισ. ευρώ σε δάνεια για αμυντικές επενδύσεις και κοινές προμήθειες. Είναι θεσπισμένος μηχανισμός, όχι απλώς πρόταση. Όμως τα δάνεια προς τα κράτη δεν είναι επιχορηγήσεις: η ευρωπαϊκή άντληση κεφαλαίων δεν καταργεί την υποχρέωση αποπληρωμής των δικαιούχων. (consilium.europa.eu)
Παράλληλα, η εθνική ρήτρα διαφυγής επιτρέπει προσωρινή απόκλιση από τη συμφωνημένη δημοσιονομική πορεία για αυξημένες αμυντικές δαπάνες, μέσα στα προβλεπόμενα όρια. Το πλαίσιο καλύπτει την περίοδο 2025–2028, με μέγιστη ευελιξία 1,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Δεν πρόκειται για μεταφορά χρημάτων από ευρωπαϊκό ταμείο. Πρόκειται για δημοσιονομική δυνατότητα, της οποίας η χρήση εξακολουθεί να απαιτεί χρηματοδότηση. (consilium.europa.eu)
Η διάκριση έχει ουσία. Κατά τη συντακτική μας εκτίμηση, η χαλάρωση ενός κανόνα δεν αρκεί για να εξισώσει τις δυνατότητες μιας χώρας με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια με εκείνες μιας χώρας που μπορεί να αναλάβει ευκολότερα πρόσθετες υποχρεώσεις. Γι’ αυτό θεωρούμε ανεπαρκή μια προσέγγιση που μετρά την ευρωπαϊκή προσπάθεια μόνο αθροίζοντας εθνικούς προϋπολογισμούς.
Ποιος παράγει την ευρωπαϊκή ασφάλεια;
Η δεύτερη δοκιμασία είναι παραγωγική. Η Επιτροπή παρουσιάζει το SAFE ως εργαλείο ενίσχυσης των κοινών αμυντικών προμηθειών, χρηματοδοτούμενο μέσω ευρωπαϊκού δανεισμού. Αυτό δημιουργεί το πλαίσιο συνεργασίας· δεν απαντά από μόνο του στο δικό μας πολιτικό ερώτημα: πώς θα αποκτήσουν πρόσβαση στην παραγωγή και στην τεχνογνωσία περισσότεροι τόποι και επιχειρήσεις; (commission.europa.eu)
Για την Ελλάδα, προτείνουμε η αξιολόγηση κάθε σημαντικής συμμετοχής να περιλαμβάνει ένα δημόσιο, ελέγξιμο παραγωγικό σχέδιο: ποιες εργασίες μπορούν να αναληφθούν εγχώρια, ποια κατάρτιση απαιτείται, πώς θα συνδεθούν ερευνητικές ομάδες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ποιες δυνατότητες συντήρησης θα παραμείνουν μετά την παράδοση του εξοπλισμού.
Η περιφερειακή διάσταση δεν πρέπει να εξαντλείται στη διεκδίκηση ενός εργοστασίου. Η πρότασή μας είναι να αξιολογούνται και σταθερότερες λειτουργίες: τεχνική υποστήριξη, πιστοποίηση, εκπαίδευση και συνεργασίες με τοπικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Δεν εισηγούμαστε διασπορά συμβάσεων χωρίς κριτήρια αποτελεσματικότητας. Εισηγούμαστε να αποδεικνύεται η αναπτυξιακή αξία, αντί να θεωρείται αυτονόητη επειδή μια δαπάνη χαρακτηρίζεται στρατηγική.
Το ισχυρότερο αντεπιχείρημα: η ασφάλεια δεν περιμένει
Το σοβαρότερο αντίθετο επιχείρημα είναι ότι η αναζήτηση νέας κοινής χρηματοδότησης και σύνθετων παραγωγικών συνεργασιών μπορεί να καθυστερήσει επείγουσες προμήθειες. Επιπλέον, η άμυνα πρέπει πρωτίστως να υπηρετεί επιχειρησιακές ανάγκες, όχι να μετατρέπεται σε πρόγραμμα περιφερειακών ενισχύσεων.
Η ένσταση είναι βάσιμη. Δεν προτείνουμε να εξαρτάται κάθε επείγουσα αγορά από την επίλυση ολόκληρης της ευρωπαϊκής δημοσιονομικής αρχιτεκτονικής. Προτείνουμε δύο παράλληλες διαδρομές: κάλυψη τεκμηριωμένων άμεσων αναγκών και διαμόρφωση πιο κοινής χρηματοδότησης για δυνατότητες με σαφές συλλογικό όφελος. Η δεύτερη αποτελεί πολιτική πρόταση της σύνταξης, όχι ειλημμένη ευρωπαϊκή απόφαση.
Η θέση μας είναι επομένως συγκεκριμένη: ναι στην ενίσχυση της άμυνας, αλλά με λογοδοσία για το κόστος, διάκριση δανείων και ενισχύσεων και μετρήσιμη παραγωγική συμμετοχή. Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν μπορεί να σημαίνει μόνο άδεια για περισσότερο εθνικό δανεισμό. Πρέπει να κρίνεται και από τον δικαιότερο επιμερισμό των βαρών και των δυνατοτήτων.