Άποψη της σύνταξης του Insights.gr
Η στήριξη της αγοράς δεν πρέπει να ταυτίζεται με έναν διαρκή μηχανισμό επιδότησης αγορών. Αυτή είναι η θέση μας με αφορμή τα στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat στις 6 Νοεμβρίου: τον Σεπτέμβριο του 2026, ο όγκος του λιανικού εμπορίου μειώθηκε κατά 0,7% στην ευρωζώνη και κατά 0,6% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έναντι του Αυγούστου. Η πολιτική απάντηση οφείλει να εξετάζει την αντοχή του διαθέσιμου εισοδήματος και όχι μόνο την επόμενη ένεση ρευστότητας. (ec.europa.eu)
Τι δείχνουν — και τι δεν δείχνουν — οι αριθμοί
Πρώτη αναγκαία διευκρίνιση: πρόκειται για όγκο πωλήσεων, δηλαδή για δείκτη διορθωμένο ως προς τις μεταβολές των τιμών, όχι για ονομαστικό τζίρο. Δεύτερη: η μηνιαία κάμψη δεν συνιστά απόδειξη γενικευμένης ύφεσης. Σε ετήσια βάση, ο δείκτης παρέμενε αυξημένος κατά 0,4% στην ευρωζώνη και κατά 0,9% στην Ένωση. Επιπλέον, η αύξηση του Αυγούστου αναθεωρήθηκε από 0,1% σε 0,4% και στις δύο περιοχές. Η ίδια η ανακοίνωση επιβάλλει προσοχή στις βιαστικές ετυμηγορίες. (ec.europa.eu)
Το περιβάλλον, ωστόσο, δικαιολογεί εγρήγορση. Η προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat, στις 4 Νοεμβρίου, τοποθετούσε τον ετήσιο πληθωρισμό της ευρωζώνης στο 4% τον Οκτώβριο, από 3,8% τον Σεπτέμβριο. Πρόκειται για εκτίμηση, όχι για οριστική μέτρηση. (ec.europa.eu)
Δεν μπορούμε να αποδώσουμε μηχανικά τη μεταβολή των πωλήσεων σε έναν μόνο παράγοντα. Η δική μας ανάγνωση είναι στενότερη: όταν η πραγματική κατανάλωση εμφανίζει αδυναμία ενώ οι τιμές επιταχύνονται, η οικονομική πολιτική χρειάζεται να εξετάζει ταυτόχρονα την προστασία των νοικοκυριών και το κόστος λειτουργίας της οικονομίας.
Το λάθος μιας αποκλειστικά επιδοματικής απάντησης
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ήδη επισημάνει στην εαρινή πρόβλεψή της ότι η κατανάλωση αναμενόταν να παραμείνει βασικός μοχλός ανάπτυξης, αλλά μέσα σε συνθήκες ενεργειακού κλυδωνισμού και αυξημένων δημοσιονομικών πιέσεων. Πρόκειται για πρόβλεψη του Μαΐου, όχι για νέα αποτίμηση του Νοεμβρίου. (commission.europa.eu)
Ακριβώς γι’ αυτό θεωρούμε ανεπαρκή μια προσέγγιση που αντιμετωπίζει κάθε κάμψη της αγοράς ως αίτημα για ακόμη μία οριζόντια ενίσχυση. Το κρίσιμο κριτήριο πρέπει να είναι αν η παρέμβαση αποκαθιστά προσωρινά μια απώλεια ή μειώνει μόνιμα την έκθεση του νοικοκυριού στην επόμενη κρίση.
Προτείνουμε τρεις προτεραιότητες: στοχευμένη προστασία όσων αδυνατούν να καλύψουν βασικές ανάγκες, αξιολόγηση των παρεμβάσεων με βάση το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και επενδύσεις που περιορίζουν πάγιες δαπάνες. Η ενεργειακή αναβάθμιση, οι προσβάσιμες δημόσιες μετακινήσεις και η επαρκής κοινωνική υποδομή πρέπει να αξιολογούνται και ως εργαλεία οικονομικής ανθεκτικότητας, όχι μόνο ως χωριστές τομεακές πολιτικές.
Για την περιφέρεια, προτείνουμε επιπλέον έναν σαφή έλεγχο: κάθε μέτρο να εξετάζει τι αλλάζει για ένα νοικοκυριό σε ορεινό χωριό ή μικρό νησί. Δεν αρκεί η ίδια ονομαστική ενίσχυση· χρειάζεται αποτίμηση των αναγκαίων μετακινήσεων, της πρόσβασης σε υπηρεσίες και των διαθέσιμων εναλλακτικών. Αντίστοιχα, η υποστήριξη του τοπικού εμπορίου πρέπει να κρίνεται από τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, όχι από την προσωρινή αύξηση συναλλαγών.
Το ισχυρότερο αντίθετο επιχείρημα
Η σοβαρότερη ένσταση είναι η ταχύτητα. Ένα νοικοκυριό που πιέζεται σήμερα δεν μπορεί να περιμένει την ολοκλήρωση μιας υποδομής. Ούτε είναι λογικό να ζητείται από μια μικρή επιχείρηση να αντέξει επ’ αόριστον ώσπου να αποδώσουν οι μεταρρυθμίσεις.
Το επιχείρημα είναι βάσιμο. Η θέση μας δεν είναι «καμία επιδότηση», αλλά προσωρινή ανακούφιση με σαφή στόχευση, διάρκεια και παράλληλο σχέδιο μείωσης του κόστους. Η έκτακτη προστασία και η διαρθρωτική αλλαγή δεν είναι αντίπαλες επιλογές.
Η ανακοίνωση της Παρασκευής δεν δικαιολογεί πανικό. Δικαιολογεί, όμως, καλύτερα ερωτήματα. Ζητούμενο δεν είναι να συντηρείται τεχνητά κάθε επίπεδο κατανάλωσης, αλλά να μπορούν οι πολίτες να καλύπτουν σταθερά τις ανάγκες τους. Εκεί πρέπει, κατά τη συντακτική μας άποψη, να μετριέται η επιτυχία της οικονομικής πολιτικής.