Από Ελπίδα Αθανασίουστην/στο Αυτοδιοίκηση, Αναλύσεις & Απόψειςστις 05/11/2026 Ετικέτες: Πρωτοσέλιδο

Οι δήμαρχοι ζητούν περισσότερους πόρους. Έχουν όμως σχέδιο για το μέλλον των πόλεών τους;

Με αφορμή την ομιλία του Σταύρου Μπένου στο συνέδριο της ΚΕΔΕ, ένα άρθρο γνώμης για τα όρια της διαχειριστικής Αυτοδιοίκησης και την ανάγκη ολοκληρωμένου σχεδιασμού των ελληνικών δήμων.

Η ομιλία του Σταύρου Μπένου στο συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα δεν ήταν απλώς μια αναδρομή σε μια σπουδαία αυτοδιοικητική διαδρομή. Ήταν μια υπενθύμιση όσων η ελληνική Αυτοδιοίκηση οφείλει ακόμη να κατακτήσει: την ανάληψη ευθύνης πέρα από τις τυπικές αρμοδιότητες, τον ολοκληρωμένο αναπτυξιακό σχεδιασμό και το πολιτικό θάρρος να σχεδιάζει το μέλλον αντί να διαχειρίζεται αποκλειστικά το παρόν.

Στο ετήσιο συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας, στις 5 Νοεμβρίου 2026, στην Καλαμάτα, ο Σταύρος Μπένος τιμήθηκε για την προσφορά του στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και ιδιαίτερα για την ανασυγκρότηση της πόλης μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1986.

Θα μπορούσε να περιοριστεί σε μια συγκινητική αναδρομή. Αντί γι' αυτό, επέλεξε να μιλήσει για το μέλλον. Και, ουσιαστικά, να θέσει ένα δύσκολο ερώτημα στους σημερινούς δημάρχους: αρκεί να διοικείς έναν δήμο ή οφείλεις να αναλαμβάνεις την ευθύνη για τη συνολική πορεία του τόπου σου;

Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα συνέδριο όπου κυριαρχούν, για ακόμη μία φορά, οι διεκδικήσεις για χρηματοδότηση, προσωπικό και αρμοδιότητες. Διεκδικήσεις σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένες, καθώς οι δήμοι αντιμετωπίζουν πραγματικές οικονομικές και διοικητικές δυσκολίες.

Ωστόσο, η παρέμβαση του πρώην δημάρχου Καλαμάτας ανέδειξε μια διαφορετική διάσταση: οι πόροι και οι αρμοδιότητες είναι απαραίτητα εργαλεία, αλλά δεν υποκαθιστούν την πολιτική πρωτοβουλία, το όραμα και τον σχεδιασμό.

Η Αυτοδιοίκηση δεν τελειώνει εκεί όπου τελειώνουν οι αρμοδιότητές της

Ο Σταύρος Μπένος αναφέρθηκε στην πρώτη νύχτα του σεισμού της Καλαμάτας, όταν ο τότε υπουργός Υγείας Γιώργος Γεννηματάς τον ενθάρρυνε να αναλάβει τον κεντρικό συντονισμό της προσπάθειας, παρότι το θεσμικό πλαίσιο δεν του απέδιδε μια τέτοια γενική αρμοδιότητα.

Η ιστορία αυτή δεν αποτελεί επιχείρημα υπέρ της παράκαμψης των νόμων. Αναδεικνύει όμως κάτι βαθύτερο: την ικανότητα ενός δημάρχου να κινητοποιεί θεσμούς, να συντονίζει δυνάμεις και να αναλαμβάνει πολιτικές πρωτοβουλίες για ζητήματα που επηρεάζουν την πόλη του.

Πρόκειται για μια αντίληψη που υπερβαίνει τη στενή διοικητική διαχείριση.

Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ουσιαστικά ερωτήματα για τη σημερινή Αυτοδιοίκηση.

Πόσοι δήμοι αντιμετωπίζουν το δημογραφικό ως δικό τους αναπτυξιακό πρόβλημα; Πόσοι ασχολούνται συστηματικά με την τοπική παραγωγή, την απασχόληση, την οικονομία της γνώσης ή τη διατήρηση των νέων στον τόπο τους; Πόσοι διεκδικούν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση πολιτικών που δεν εμπίπτουν αποκλειστικά στις τυπικές αρμοδιότητές τους;

Δεν αρκεί ένας δήμαρχος να επισημαίνει ότι η κεντρική κυβέρνηση δεν του έχει παραχωρήσει την αρμοδιότητα. Χρειάζεται να μπορεί να εξηγήσει ποια πρωτοβουλία έχει αναλάβει, ποιες συνεργασίες έχει επιδιώξει και ποιο αποτέλεσμα θέλει να πετύχει.

Η διεκδίκηση περισσότερων αρμοδιοτήτων έχει μεγαλύτερο βάρος όταν συνοδεύεται από την αποδεδειγμένη βούληση να αξιοποιηθούν.

Από τα μεμονωμένα έργα στο ολοκληρωμένο σχέδιο

Το δεύτερο μεγάλο δίδαγμα της ομιλίας αφορούσε την ανασυγκρότηση της Καλαμάτας.

Μετά τον σεισμό του 1986, η πόλη δεν αντιμετωπίστηκε απλώς ως ένα σύνολο κατεστραμμένων κτιρίων που έπρεπε να επισκευαστούν. Υπήρχε ήδη πολεοδομικός σχεδιασμός, ο οποίος αποτέλεσε τη βάση ενός ευρύτερου προγράμματος ανασυγκρότησης.

Η αποκατάσταση συνδέθηκε με τον δημόσιο χώρο, τα μνημεία, την οικονομική και κοινωνική ζωή και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της πόλης.

Αυτή είναι η ουσία της ολοκληρωμένης αναπτυξιακής προσέγγισης που ο Σταύρος Μπένος υπερασπίζεται μέχρι σήμερα.

Και εδώ προκύπτει ένα ακόμη δύσκολο ερώτημα για τις σημερινές δημοτικές αρχές: πόσες διαθέτουν ένα πραγματικά ολοκληρωμένο πρόγραμμα για το πού θέλουν να βρίσκεται ο τόπος τους σε δέκα ή είκοσι χρόνια;

Ένα τεχνικό πρόγραμμα έργων δεν είναι από μόνο του αναπτυξιακή στρατηγική. Ούτε η συγκέντρωση χρηματοδοτήσεων από διαφορετικές προσκλήσεις συνιστά αυτομάτως ολοκληρωμένο σχεδιασμό.

Ένας δρόμος, μια πλατεία, μια ανάπλαση ή ένα πολιτιστικό κτίριο μπορούν να έχουν σημαντική αξία. Το αναπτυξιακό τους αποτέλεσμα, όμως, εξαρτάται και από το πώς συνδέονται με την τοπική οικονομία, την κοινωνική συνοχή, την κινητικότητα, το περιβάλλον και τις υπόλοιπες ανάγκες της περιοχής.

Η πρόκληση δεν είναι να σταματήσουν οι δήμοι να υλοποιούν έργα. Είναι να μπορούν να εξηγούν σε ποιο συνολικό σχέδιο εντάσσεται κάθε έργο και ποια διαρκή αλλαγή επιδιώκει.

Η συζήτηση αυτή αφορά το σύνολο της Αυτοδιοίκησης, ανεξαρτήτως πολιτικής προέλευσης. Δεν σημαίνει ότι απουσιάζουν αξιόλογες δημοτικές πρωτοβουλίες. Σημαίνει ότι κάθε δημοτική αρχή οφείλει να αξιολογείται όχι μόνο με βάση τις παρεμβάσεις που ολοκλήρωσε, αλλά και με βάση τη συνοχή της στρατηγικής που υπηρετούν.

Η νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα απαιτεί διαφορετική προετοιμασία

Ο Σταύρος Μπένος συνέδεσε την εμπειρία της Καλαμάτας με τη νέα ευρωπαϊκή προγραμματική περίοδο 2028–2034 και την προτεινόμενη αρχιτεκτονική των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει ένα νέο πλαίσιο που επιδιώκει να συνδέσει χρηματοδοτικούς πόρους, επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις μέσα από πιο συνεκτικά εθνικά και περιφερειακά σχέδια. Η τελική μορφή του πλαισίου παραμένει αντικείμενο ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων.

Η κατεύθυνση, ωστόσο, προσφέρει ήδη ένα σαφές μήνυμα: η αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων απαιτεί στρατηγική, συνεργασίες και προσδιορισμένα αποτελέσματα.

Για τους δήμους, αυτό θέτει ένα ζήτημα έγκαιρης προετοιμασίας.

Θα συμμετάσχουν στη διαμόρφωση των νέων προγραμμάτων με ολοκληρωμένες αναπτυξιακές προτάσεις; Ή θα περιοριστούν, όταν ο σχεδιασμός ολοκληρωθεί, στην αναζήτηση επιμέρους προσκλήσεων για να χρηματοδοτήσουν ήδη γνωστά έργα;

Η διαφορά είναι ουσιαστική.

Στην πρώτη περίπτωση, η Αυτοδιοίκηση διεκδικεί ρόλο στη χάραξη της αναπτυξιακής πολιτικής. Στη δεύτερη, περιορίζεται κυρίως στην υλοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών επιλογών.

Και όσο σημαντική κι αν είναι η διεκδίκηση πόρων, δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό περιεχόμενο της αναπτυξιακής πολιτικής ενός δήμου.

Το στοίχημα της ολιστικής ανάπτυξης

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Σταύρος Μπένος συνέδεσε αυτή τη φιλοσοφία με το έργο του Σωματείου «ΔΙΑΖΩΜΑ», τις πολιτιστικές διαδρομές και τα προγράμματα ανασυγκρότησης της Βόρειας Εύβοιας και του Έβρου.

Στην ίδια ομιλία αναφέρθηκε και στην Άρτα, ως μια πρώτη προσπάθεια διαμόρφωσης ολοκληρωμένου προγράμματος πόλης, με την προοπτική επέκτασης αυτής της προσέγγισης και σε άλλους δήμους.

Η αντίληψη πίσω από αυτές τις πρωτοβουλίες είναι ότι η ανάπτυξη δεν προκύπτει από την απομονωμένη ενίσχυση ενός τομέα. Χρειάζεται να συνδεθούν ο πολιτισμός, η φύση, η αγροδιατροφή, ο τουρισμός, η τοπική επιχειρηματικότητα και οι κοινωνικές ανάγκες.

Αυτή η φιλοσοφία θέτει και μια πρόκληση για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η δημοτική πολιτική.

Δεν αρκεί κάθε αντιδημαρχία να παράγει το δικό της έργο και κάθε υπηρεσία να εξαντλείται στο δικό της αντικείμενο. Απαιτείται κοινή στρατηγική, συντονισμός και μετρήσιμοι στόχοι που να υπερβαίνουν τη διάρκεια μιας δημοτικής θητείας.

Ιδιαίτερα για τους μικρούς, ορεινούς, νησιωτικούς και περιφερειακούς δήμους, όπου οι ανθρώπινοι και οικονομικοί πόροι είναι περιορισμένοι, η συνεργασία με άλλους δήμους, περιφέρειες, πανεπιστήμια και παραγωγικούς φορείς αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση.

Η αδυναμία ενός δήμου να επιλύσει μόνος του ένα πρόβλημα δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να πρωτοστατήσει στη συγκρότηση της λύσης του.

Το πιο δύσκολο αίτημα είναι αυτό που πρέπει να θέσουν οι δήμαρχοι στον εαυτό τους

Η ελληνική Αυτοδιοίκηση έχει βάσιμους λόγους να διεκδικεί περισσότερους πόρους, προσωπικό και θεσμική αυτοτέλεια. Η οικονομική πίεση που αντιμετωπίζει δεν είναι φανταστική και δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Όμως η συζήτηση δεν πρέπει να εξαντλείται στο τι οφείλει να προσφέρει το κεντρικό κράτος στους δήμους.

Χρειάζεται να περιλαμβάνει με την ίδια ένταση και το τι δεσμεύονται οι δημοτικές αρχές να δημιουργήσουν για τις κοινωνίες τους.

Ποιο είναι το αναπτυξιακό τους όραμα; Πώς τεκμηριώνεται; Με ποιους φορείς το έχουν συνδιαμορφώσει; Ποια εμπόδια επιχειρούν να άρουν και ποια αποτελέσματα θα μπορούσαν να αξιολογηθούν δημόσια στο τέλος της θητείας τους;

Αυτά τα ερωτήματα δεν αντικαθιστούν τις θεσμικές διεκδικήσεις. Τις συμπληρώνουν και τους δίνουν ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο.

Η ομιλία του Σταύρου Μπένου στην Καλαμάτα αξίζει, επομένως, να διαβαστεί ως κάτι περισσότερο από μια προσωπική παρακαταθήκη.

Είναι μια πρόσκληση για επανεξέταση του ίδιου του ρόλου του δημάρχου: από διαχειριστή των διαθέσιμων μέσων σε πρωταγωνιστή μιας συλλογικής προσπάθειας για το μέλλον του τόπου του.

Και ίσως το σημαντικότερο κριτήριο για την Αυτοδιοίκηση των επόμενων χρόνων να μην είναι μόνο πόσα έργα υλοποιήθηκαν, αλλά ποια προοπτική απέκτησε κάθε πόλη χάρη σε αυτά.

Ο Σταύρος Μπένος ολοκλήρωσε την παρέμβασή του με μια φράση που συμπυκνώνει την πολιτική του αντίληψη:

«Ο δήμαρχος είναι σύμμαχος μόνο με τα όνειρα της πόλης του».

Μια φράση που μπορεί να λειτουργήσει ως κοινό μέτρο ευθύνης για κάθε σημερινό δήμαρχο — όχι επειδή όλοι ακολουθούν την ίδια πρακτική, αλλά επειδή όλοι καλούνται να αποδείξουν ότι οι αποφάσεις τους υπηρετούν κάτι μεγαλύτερο από την καθημερινή διαχείριση και τον επόμενο εκλογικό κύκλο.


Πηγές: Ομιλία και βράβευση Σταύρου Μπένου — 5 Νοεμβρίου 2026 · Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Προτεινόμενος προϋπολογισμός 2028–2034 · Συμβούλιο ΕΕ — Διαπραγματεύσεις για τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια